مقاله های علمی

مقالات علمی-پژوهشی

اول شهریور ماه تولد بوعلی سینا و روز پزشک مبارک باد

 

ابوعلی سینا حکیم، فیلسوف، طبیب و دانشمند بزرگ ایرانی که در جهان غرب به نام(Avicenna) و با لقب "امیر پزشکان" شناخته شده است، در ۳۷۰ قمری (۱ شهریور ۳۵۹) در شهر بخارا به دنیا آمد.

 

روز پزشک

 

در ایران، اول شهریور ماه، همزمان با زادروز بوعلی سینا، به پاس تألیفات و خدمات وی، به علوم پزشکی و فعالیت وی در این رشته، و تجلیل از پزشکان، روز پزشک نام گذاری شده‌است. در کشورهای دیگر، روزهای دیگری، با توجه به رویدادهای محلی برای این مناسبت در نظرگرفته شده‌اند.

 

در فرهنگ اسلامي، ارزش دانش گرانقدر پزشكي و فعاليت حرفه اي طبيب تا بدان اندازه والا و عظيم است كه طبيب مظهر اسم شريف محيي و احياء گري معرفي شده است و همچنين در متن فرهنگ و حيات اجتماعي مردمان اين مرز و بوم نيز طبيب و طبابت از جايگاه ويژه و اهميت والايي برخوردار بوده است تابدان اندازه كه بيماران و دردمندان نه فقط براي جستجوي تسكين و درمان دردهاي جسماني خويش، كه بلكه در مقام مشاوره و هدايت جويي در همه ابعاد زندگي فردي و اجتماعي خود به حكيم و طبيب متوسل مي گرديده اند.

 

چرا كه حكيم و طبيب در افق نگاه و قضاوت آنان شخصيتي مبـّرز و برخوردار از دانش فقهي و پزشكي و آراسته به فضائل والاي اخلاقي بوده است و نماد برجسته و الگوي بارز چنين انديشوران دلسوز وعالمان فرزانه در تاريخ پر فروغ اين سرزمين، طبيب نامور و نابغه بزرگ ايراني، شيخ الرئيس ابوعلي سينا بود كه بدليل ارتباطش با خدا و مكتب وحي نور حكمت الهي در دل او درخشيد و به حكيم الهي تبديل شد.

 

پزشکی ابن سینا

 

ابوعلی سینا حکیم، فیلسوف، طبیب و دانشمند بزرگ ایرانی که در جهان غرب به نام(Avicenna) و با لقب "امیر پزشکان" شناخته شده است، در ۳۷۰ قمری (۱ شهریور ۳۵۹) در شهر بخارا به دنیا آمد.

 

ابوعلی سینا، نه تنها یکی از بزرگ ترین فیلسوفان جهان، بلکه یکی از برجسته ترین چهره های تاریخ پزشکی در همه دوران هاست. مهم ترین اثر وی در پزشکی، کتاب قانون (القانون فی الطب) است که آن را پیش از سال 406 هجری قمری، یعنی در حدود 35 سالگی تألیف کرده است. این کتاب طی چندین سده، چه در سرزمین های اسلامی و چه در اروپای سده های میانه، همه کتاب های دیگر را در سایه خود نهاده بود.

 

اعتبار و شهرت کتاب قانون در محافل پزشکی جهان اسلام تا بدان جا رسیده بود که نظامی عروضی درباره آن چنین می گوید: «اگر بقراط و جالینوس زنده شوند، روا بُوَد که پیش این کتاب سجده کنند». البته ابن سینا به جز قانون، کتاب های دیگری هم در علم پزشکی نوشته است؛ کتاب هایی مانند الارجوزةٌ فی الطب که در قالب شعر نوشته شده و خلاصه مطالب کتاب قانون است، مقالة فی احکام الادویه القلبیه، رساله فی الفَصد، رساله فی القولنج و... .

 

 حکیم ابوعلی سینا در سال ۳۷۰ قمری (۱ شهریور ۳۵۹) در شهر بخارا به دنیا آمد.

 

ابن سینا و بحث و مناظره با دانشمندان

 

ابوعلی سینا در دوره ای درخشان از تمدن ایران زمین می زیست که دانشمندان چندی با او هم دوره بودند. ابن سینا از احوالات آن ها با خبر بود و بسیاری از ایشان، و از آن شمار ابوریحان بیرونی و ابوسعید ابوالخیر ملاقات، مناظره و نامه نگاری داشت.

 

می گویند هنگامی که ابن سینا، آن دانشمند عقل گرا، با ابوسعید ابوالخیر، آن عارف بزرگِ اهل کشف و شهود، به هم برخوردند، ساعت های بسیاری در اتاقی نشستند و جز به ضرورت از ن خارج نشدند و به مباحثه و مناظره پرداختند. چون بحث به پایان رسید و هر دو خارج شدند، به بوعلی گفتند: ابوسعید را چگونه یافتی؟ گفت: آن چه من می دانم، او می بیند. از ابوسعید هم پرسیدند: پورسینا را چگونه دیدی؟ گفت: آن چه ما می بینیم، او می داند.

 

فراز و نشیب زندگی ابوعلی سینا

 

ابوعلی سینا، زندگی یکنواختی نداشت. در مدت عمر او، وقایع و حوادث گوناگون و متعددی بر او گذشت که از وزارت و مشاور حکومت گرفته، تا دربه دری و آوارگی و تبعید خود خواسته و حتی زندان را دربرمی گرفت. ولی با وجود این، پورسینا خم به ابرو نیاورد و با جهد و تلاش، آثار گران سنگی به زبان های عربی و فارسی نوشت که گاه تا 450 عدد کتاب و رساله به او نسبت می دهند.

 

ابوعلی سینا در دو هفته آخر عمر پر بار خویش، به اطعام فقیران پرداخت و بردگان را آزاد ساخت و تمام قرآن را هر سه روز یک بار تلاوت کرد تا سرانجام در 58 سالگی، در روز جمعه اول رمضان سال 428 هجری قمری، مطابق 28 خرداد ماه 416 هجری شمسی در همدان بدرود حیات گفت و بدین سان، شمع زندگی یکی از درخشان ترین چهره های علم و حکمت جهان خاموش شد.

 

ارزش پزشکی

 

هر اندازه موضوع علمی پر اهمیت و هدف آن مقدس تر باشد، آن علم هم از ارزش و اهمیت بیش تری برخوردار خواهد بود. موضوع دانش پزشکی بدن انسان، و هدف آن تأمین سلامت و تندرستی آدمی است، و اهمیت این موضوع و هدف از دیدگاه اسلام بر کسی پوشیده نیست؛ زیرا اسلام تا آنجا به سلامت انسان اهمیت می دهد که اگر تکلیف واجبی به تندرستی آدمی لطمه بزند، نه تنها انجام آن از نظر شرع لازم نیست، که در چنین شرایطی انجام آن حرام خواهد بود.

لذا پزشکان ارزشی بر مبنای علم و اهمیت آنان بر رسیدن به هدف است و نباید این ارزش را با مقدار ، مقایسه و یا معاوضه کرد.

 

در اسلام، علم پزشکی همتای علم دین، ارزشمند به شمار آمده است؛ چنان که امام علی علیه السلام فرمود: «دانش بر دو نوع است: دانش دینی و دانش بدن و سلامت آن». که اولی در تعدیل و سلامت روح آدمی می کوشد و دومی برای تندرستی و صحّت جسمی انسان تلاش می کند.

 

 چهره باز پزشک و خوش خلقی اش، نیمی از درمان است.

 

 نیاز به پزشک ماهر

 

پزشکی حرفه ای است که در هیچ دوره ای، مردمان از آن بی نیاز نبوده و نیستند. تا دنیا، دنیاست، بیماری در آن فراوان یافت می شود و بیماران هم چاره ای جز مراجعه به پزشک و درمان ندارند. حضرت امام صادق علیه السلام در حدیثی گهربار، مردمان را از سه گروه بی نیاز نمی داند، ایشان می فرماید: «اهل هیچ سرزمینی از وجود سه طایفه و گروه که در کار دنیا و آخرتشان به آنان پناه برده می شود، بی نیاز نیستند و اگر آن ها را نداشته باشند، بی بهره و سرگردان می شوند: فقیه دانشمند پرهیزکار، زمامدار نیکوکارو مورد اطاعت، و پزشک ماهر و مورد اعتماد».

 

نکته جالب در این فرمایش گران قدر این است که فقیه امور آخرتی مردمان را عهده دار است، زمامدار هم امور دنیایی آن ها را سر و سامان می بخشد و پزشک با تامین سلامت جسمی مردمان، آن ها را برای امور دنیوی و اخروی آماده و سرحال نگه می دارد.

 

 راز داری در حرفه پزشکی

 

راز داری، از وظایف اخلاقی و دینی هر مسلمانی است. در حدیثی آمده است: «راز برادر مسلمان خود را به دیگران بازگو کردن، خیانت است». این فریضه اخلاقی در مورد پزشک، بنا به اقتضای شغلی، از اهمیت بیش تری برخوردار است؛ زیرا با ایجاد اعتماد، بیمار با خیال آسوده، بیماری خویش را بیان می کند و درمان را آسوده می سازد. حضرت علی علیه السلام در این مورد می فرماید: «کسی که زوایای پنهان بیماری اش را کتمان کند، پزشکش از معالجه وی عاجز می ماند».

 

در این خصوص، در سوگندنامه پزشکی بقراط حکیم آمده است: «آنچه در حین انجام دادن حرفه خود، و حتی خارج از آن، درباره زندگی مردم خواهم دید یا خواهم شنید، که نباید فاش شود، به هیچ کس نخواهم گفت؛ زیرا این قبیل مطالب را باید به گنجینه اسرار سپرد».

 

 نیک خلقی در حرفه پزشکی

 

چهره باز پزشک و خوش خلقی اش، نیمی از درمان است و زبان خوش او، دوای بیمار. پزشک بداخلاق، تحمّل شنیدن درد دل و سخنان بیمار را ندارد و به او فرصت سخن گفتن نمی دهد و این، باعث درمان ناموفق می شود، ولی نیک خلقی، هم باعث آرامش و راحتی پزشک است و هم بیمار او. امام علی علیه السلام در روایتی گهربار، از پزشک به عنوان رفیق نام برده و می فرماید: «به مانند پزشکی رفیق باش که دوا را آن جا و آن گونه ای قرار می دهد که مفید باشد». پس بر پزشک است که با نیک خلقی، در دل بیمار جا باز کند و خود را رفیق و همدم او بداند، تابیمار هم او را یار و دوست خود بداند و از او کمک بطلبد.

نتیجه:

اخلاق حرفه ایی در پزشکی عبارتست از:

ارزش پزشکی ، تخصص در پزشکی ، مهارت در پزشکی ، کشاده رو بودن

 

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه ۲۹ مرداد۱۳۹۴ساعت 0:34  توسط احمدرضا هدایتی دزفولی  | 

روزی شخصی از خواب بیدار می شود در آینه نگاه می كند و متوجه می شود
كه فقط سه تار مو روی سرش مانده.

به خود می گوید: فكر می كنم بهتر باشد امروز موهایم را ببافم!
همین كار را می كند و روز را به خوشی می گذراند.

روز بعد از خواب بیدار می شود و خودش را در آینه نگاه می كند و
می بیند كه فقط دو تار مو روی سرش مانده.

به خود می گوید: امروز فرقم را از وسط باز می كنم!
او همین كار را می كند و روز را بخوشی می گذراند.

روز بعد بیدار می شود و خودش را در آینه نگاه می كند و می بیند كه
فقط یك تار مو روی سرش مانده.

به خود می گوید: امروز موهایم را از پشت جمع می كنم!

او همین كار را می كند و روز شادی را می گذراند.

روز بعد بیدار می شود و خودش را در آینه نگاه می كند می بیند كه حتی
یك تار مو هم روی سرش باقی نمانده.

به خود می گوید: امروز مجبور نیستم كه موهایم را درست كنم!!!

Think Positive به معنی مثبت فکر کردن

+ نوشته شده در  شنبه ۱۷ مرداد۱۳۹۴ساعت 7:11  توسط احمدرضا هدایتی دزفولی  | 

درست هنگامی که همه مردم شهر در یک بدهکاری به سر می‌برند و هر کدام بر منبای اعتبارشان زندگی را گذران می‌کنند، یک مرد بسیار ثروتمندی وارد شهر می‌شود. او وارد تنها هتل شهر می‌شود، اسکناس 100 دلاری را روی پیشخوان هتل می‌گذارد و برای بازدید اتاق هتل و انتخاب آن به طبقه بالا می‌رود. صاحب هتل اسکناس 100 دلاری را برمی‌دارد و در این فاصله می‌رود و بدهی خودش را به قصاب می‌پردازد. قصاب اسکناس 100 دلاری را برمی‌دارد و با عجله به مزرعه پرورش خوک می‌رود و بدهی خود را به مزرعه‌دار می‌پردازد. مزرعه دار اسکناس 100 دلاری را با شتاب برای پرداخت بدهی‌اش به تأمین‌کننده خوراک دام و سوخت می‌دهد. تأمین‌کننده سوخت و خوراک دام، برای پرداخت بدهی خود، اسکناس 100 دلاری را با شتاب خود را به داروغه شهر، که به او بدهکار بود، می‌رساند و بدهی خود را می‌پردازد. داروغه اسکناس را با شتاب به هتل می‌آورد و به صاحب هتل می‌دهد چون هنگامی که دوست خودش را یک شب به هتل آورده بود، اتاق را به اعتبار کرایه کرده بود تا بعداً پولش را بپردازد. حالا هتل‌دار اسکناس را روی پیشخوان گذاشته است. در این هنگام مرد ثروتمند پس از بازدید اتاق‌های هتل برمی‌گردد و اسکناس 100 دلاری خود را برمی‌دارد و می‌گوید که از اتاق‌ها خوشش نیامده و شهر را ترک می‌کند. در این فرایند هیچ کس صاحب پول نشده است ولی به هر حال همه شهروندان در این هنگامه بدهی بهم ندارند و همه بدهی‌هایشان را پرداخته‌اند و با یک انتظار خوش‌بینانه‌ای به آینده نگاه می‌کنند.

تحلیل شما چیست؟؟؟

+ نوشته شده در  پنجشنبه ۸ مرداد۱۳۹۴ساعت 9:51  توسط احمدرضا هدایتی دزفولی  | 

از تمام دوستانم که با همکاری و پشتکار توانستیم در کنفرانس های ملی و بین المللی در چند سال اخیر شرکت کرده و رتبه علمی افتخاری برای مملکت کسب کرده تشکر و قدردانی می کنم.

چهارمین کنفرانس ملی مدیریت و حسابداری در 25 خرداد 1394در مرکز همایش های تلاش تهران با دو مقاله 

الف) "مطالعه دیدگاه صاحبنظران دانشگاهی درباره روش های تجاری سازی نتایج تحقیقات دانشگاه های صنعتی"

ب ) "تاثیر عناصر آمیخته بازاریابی بر فروش شرکت های فعال در صنعت نساجی"

کنفرانس بین المللی جهت گیری های نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری

ج) "مطالعه راه های ارتقای شایستگی های حرفه ای مدیران و معلمان مدارس آموزش و پرورش بابل"

د )" تحلیل و بررسی رتبه نو آوری ایران در بین کشورهای جهان در سال 2013 و 2014 میلادی"

 

+ نوشته شده در  یکشنبه ۴ مرداد۱۳۹۴ساعت 23:38  توسط احمدرضا هدایتی دزفولی  | 

خوشحالم اعلام کنم که مقاله زیر در کنفرانس مدیریت و نوآوری در تبریز مرداد 94 تاییدیه شرکت گرفته و به مرحله داوری وارد شده انشاالله بتوانیم بهترین ارائه را داشته باشیم :

 

تحليل و بررسي رتبه نوآوري ايران در بين كشورهاي جهان

 در سال 2013 و 2014 ميلادي

 

احسان بهمن زياري، علي اسدي، عليرضا اماني، احمدرضا هدايتي دزفولي، شهرام هاشم‌نیا

1- كارشناسي ارشد مديريت اجرايي، دانشگاه پيام نور

2- دكتري مهندسي مكانيك، دانشگاه صنعتي اميركبير

3- كارشناس مهندسي الكترونيك، دانشگاه صنعتي مالك اشتر

4- دكتري مديريت مالي، دانشگاه جامع علمي كاربردي

5-  دكتري مديريت مالي، استادیار، گروه مدیریت، دانشگاه پیام نور

 

ziary.ehsan@gmail.com

taban1293@aut.ac.ir

amani.alireza@gmail.com

ahmadreza_hedayati@yahoo.com

Hashemnia2877@yahoo.com

 

 

 

چكيده

هدف از اين پژوهش، تحليل و بررسي رتبه نوآوري ايران در بين كشورهاي جهان در سال 2013 و 2014 ميلادي از ديدگاه سازمان جهاني مالكيت فكري (وايپو) است. بدين منظور، گزارش‌هاي منتشره سازمان مذكور مطالعه شده و امتيازات و رتبه‌بندي كشورهاي مختلف و از جمله كشورمان استخراج شده است. اين رتبه‌بندي بر اساس امتياز نهايي و مبتني بر هفت زيرشاخص اصلي است كه در دو دسته زيرشاخص ورودي نوآوري و زيرشاخص خروجي نوآوري قرار مي‌گيرند. در اين مقاله به امتيازات ايران در هفت زيرشاخص مورد نظر و رتبه ايران در سال‌هاي 2012 تا 2014 پرداخته شده است. متأسفانه رتبه ايران طي اين سه سال روند نزولي داشته است و از رتبه 104 به رتبه 120 تنزل يافته است. نكته ديگري كه بايستي به آن توجه داشت ارتباط بين گروه درآمدي و رتبه نوآوري ايران است. بسياري از كشورهاي با درآمد پايين‌تر از ايران در رتبه‌ بالاتري از لحاظ نوآوري قرار دارند كه اين خود مسأله‌اي كه در مقاله بصورت مشروح مورد توجه قرار گرفته است و در مورد آن بحث شده است.

+ نوشته شده در  چهارشنبه ۱۰ تیر۱۳۹۴ساعت 17:29  توسط احمدرضا هدایتی دزفولی  | 

روش تدریس

تفکیک مفاهیم در ابتدای درس استاد، تدریسی منظم و مرتب داشت. در آغاز درس، مقدمات را به خوبی توضیح می‌داد و مشخص می‌کرد که مطلب بر چه مقدماتی مبتنی است و این خصوصیت باعث می‌شد که هنگام تدریس، اشتباهاتی در ذهن شنونده‌ پیش نیاید.
استاد مطهری می‌کوشیدند چیزهایی را که موجب درهم آمیختگی فکری و اشتباه در مطلب می‌شود، نخست توضیح دهند تا هنگام درس، استدلال به درستی جاگیر شود.

استفاده از زبان و بیان جذاب استاد مطهری مطالبی را که می‌خواستند به جامعه عرضه کنند، سعی می‌کردند به زبان و بیانی عرضه کنند که قابل فهم و جذاب باشد.
ایشان سعی می‌کردند مطالبی را که می‌خواستند به جامعه عرضه کنند و در دسترس طبقات مختلف خصوصاً اهل تحقیق قرار دهند، با بیانی رسا عرضه کند تا جامعه از آن استفاده کند. البته زبان، آنقدر اهمیت نمی‌یافت که به معنا صدمه بزند.
یکی از مهمترین تفاوت‌هایی که میان استاد مطهری و بعضی دیگر بود،‌ این بود که استاد، با مطلب جذب می‌کرد و دیگران با بیان. البته بیان مهم است اما اگر فقط بیان باشد، زود می‌گذرد و اگر بیان بدون مطلب باشد افسون‌گری و سرگرمی است، اما اگر جان انسان، مسئله را لمس کند دیگر کهنه شدنی نیست؛ چون عقل، متکی بر نظام آفرینش است و نظام آفرینش هم متکی بر اراده‌ی خدا، و اراده‌ی خدا، خواست خدا است، این ماندگار است. استاد مطهری این طور عمل می‌کرد. این بود که انسان وقتی درس‌های آقای مطهری را گوش می‌کرد، به بیان استاد توجه نداشت، بلکه غرق در معنا می‌شد.گاهی ممکن است انسان پای صحبتی بنشیند و آن قدر مجذوب بیان شود که از فکر استفاده‌ی علمی منصرف شود و وقتی از جلسه بیرون می‌آید، یک حالت شور و شعفی داشته باشد، اما چیزی در دست‌اش نباشد، اما از جلسه‌ی استاد مطهری که انسان بیرون می‌آمد، از درون حالت ابتهاج داشت و تا آخر عمر هم یادش می‌ماند که در آن جلسه، چنین مطلبی گفته شد.

طرح مباحثی که نافع است درس و بحث ایشان، غالباً و در اکثر قریب به اتفاق موارد، یک بحث جهت‌دار بود و شاگرد می‌فهمید که این بحث به چه درد می‌خورد. این طور نبود که یک مطلب انتزاعی فقط به صورت یک سلسله بحث‌های لفظی جلوه‌گر شود، بلکه ایشان مطلب را به نحوی عنوان می‌کردند که علاوه بر محتوای بحث، جهت بحث و ارتباطش با سایر مسائل دستگیر شنونده می‌شد، به نحوی که دانشجو و شاگرد، در کلاس ایشان، کمتر دچار این سوال می‌شد که «این حرف‌ها به چه درد می‌خورد؟» و این، به دلیل آن بود که درس ایشان، برخاسته از درد ایشان بود.

تفکیک و ارتباط مباحث با هم استاد می‌کوشید تا ارتباط یک بحث را با مباحث دیگری از سایر علوم روشن سازد و فی‌المثل نشان دهد که فلان مبحث فلسفی چه ارتباطی با بهمان مبحث علم کلام، یا فلان مبحث علم اصول و... دارد.
به علاوه، آن مرحوم، مقید بود به اینکه ارتباط مسائل و مباحثی را که تدریس می‌کرد با مسائل مستحدثه در زمان روشن سازد و به اصطلاح کاربرد مطلبی که می‌آموزد به خوبی مشخص کند. همین امر سبب شده بود تا درس‌های او سرزندگی و جذابیت خاصی پیدا کند و از صورت درس‌های خشک و بحث‌های مجرد بیرون آید.
ایشان، به ارتباط علوم و معارف با هم، تسلط داشتند و در ضمن درس، این ارتباط را جای به جای نشان می‌دادند. از این شاخه به آن شاخه نمی‌رفتند، اما اگر در جایی ضرورت پیدا می‌کرد، ارتباط یک علم را با علم دیگر نشان می‌دادند، یعنی، اگر لازم می‌شد، چهره‌ی یک موضوع را در چند آینه نشان می‌دادند. یک بار در آینه‌ی فلسفه و یک بار هم پرده‌ای از عرفان کنار می‌زدند و یک بار اشاره می‌کردند که در روانشناختی هم این مطلب، مطرح است و در جامعه‌شناختی هم این موضوع مطرح شده است.این، نتیجه‌ی تسلط ایشان به شاخه‌های مختلف علوم بود.
دیگر اینکه رابطه‌ی شاخه‌های علوم و منزلت و متد یک علم را نسبت به هم می‌شناختند و می‌توانستند بیان کنند که یک موضوع در هر سطحی و هر میدانی، به چه اعتبار و به چه معنا مورد بحث است. این، یکی از مهمترین خصوصیات درس ایشان بود.
ایشان، به جهت آنکه با اندیشه‌های غربی هم آشنایی داشتند، گاهی یک بحث را از لحاظ علوم غربی هم مورد بحث قرار می‌دادند. مثلاً اگر بحث«شناخت» را مطرح می‌کردند، در صورت لزوم، به فلسفه اشاره می‌کردند، به منطق اشاره می‌کردند، به عرفان، علم اصول، روانشناختی و با همان مدیریت بر معلومات، این بحث «شناخت» را در آینه‌های مختلف نشان می‌دادند و بعد روی یکی تکیه می‌کردند. ارتباط میان علوم مختلف، به بحث ایشان یک خاصیت چندبعدی می‌بخشید و ذهن شنونده را هم ترغیب می‌کرد که بداند علوم مانند اجزای یک پیکر به هم ارتباط دارند. این ورزیدگی در کمتر کسی به این زودی‌ها حاصل می‌شود.

طرح سیر تاریخی مباحث از جمله ویژگی‌های شهید مطهری در تدریس، بیان سیر تاریخی مطالب بود. بدین معنا که در هر زمینه‌ای، به اقتضای موضوع مورد بحث،‌ ایشان، سیر تحول و تطور آن علم را از ابتدا تا حال تشریح می‌کرد و چشم‌اندازی کلی از آنچه قرار بود درباره‌اش سخن گفته شود، در برابر مستمع قرار می‌داد و بدین نحو، فراگیری دروس را سهل‌تر و آسان‌تر می‌ساخت.
ایشان، معمولاً، قبل از ورود در اصل درس، یک مقدمه‌ی تاریخی بیان می‌کردند. با احاطه‌ای که به اقوال گذشتگان داشتند، سیر تحول یک مفهوم را بیان می‌کردند و ریشه و سابقه مطلب را توضیح می‌دادند تا شاگرد تصور نکند که این بحث، مانند قارچی از زمین، بدون سابقه سبز شده است.
ایشان گاهی در مقدمه‌ی تمهیدی که برای بحث عرضه می‌کردند، به اقوال مختلف اشاره می‌نمودند و اگر مطلب اقتضا می‌کرد به اقوال مختلف متفکران غربی و غیراسلامی هم اشاره می‌کردند. این مقدمه‌چینی سبب می‌شد که توجه مستمع به بحث جلب شود و آن را به عنوان یک میراث گرانقدر که در معارف اسلامی سابقه داشته و مطرح بوده، به عنوان یک جریان جاری تلقی بکند و به درس دل بسپرد.
بدون بیان ریشه‌ی تاریخی پیدایش هر بحث، دانشجو یا طلبه، گیج می‌ماند که «اصلاً عنوان کردن این بحث، چه فایده‌ای دارد؟».الان هم خیلی‌ها فقط کتاب را باز می‌کنند، بدون آنکه بفهمند که منشأ و ضرورت این بحث چیست.

نظم و ترتیب در طرح مباحث استاد مطهری از آنجا که فکری قوی داشتند، این توانایی منطقی و فلسفی را در نحوه‌ی عرضه کردن آن بحث هم اعمال می‌کردند، حتی اگر فلسفه هم تدریس می‌کردند، فلسفه را با نظمی فلسفی تدریس می‌کردند. از نشانه‌های این توانایی، این بود که با احاطه‌ی فلسفی، ارکان و اصول یک بحث را از بخش‌های فرعی آن جدا می‌کردند و همانطور که ذهن فلسفی، همواره ذهنی است علت‌یاب و ریشه‌یاب، ایشان هم سعی می‌کردند در یک‌یک بحث‌ها، بخش‌های اصلی و علت‌های عمده را از بخش‌های فرعی جدا کنند، روی جنبه‌های اصلی وعمده و حساس بحث انگشت می‌گذاشتند و آنها را خوب توضیح می‌دادند، تا شاگردانشان بتوانند نتیجه‌های فرعی را خودشان به دست آوردند.از نظر منطقی هم ایشان ربط مقدمه به نتیجه را خیلی دقیق بیان می‌کردند و گاه در یک بحث فلسفی برای رسیدن به مسئله پنج یا شش مسئله‌ی مستقل را مطرح می‌کردند و می‌گفتند: «مقدمه‌ی اول؛ مقدمه‌ی دوم و...». ذهن ایشان به اندازه‌ای به مطلب تسلط داشت که شنونده ارتباط میان مقدمات را گم نمی‌کرد.

تدریس براساس نیازهای مخاطب و جامعه معلم هم باید براساس نیازهای واقعی تربیتی و آموزشی دانش‌آموز، به کار خود ادامه دهد و نه با هرچه پیش آید، خوش آید و از سر تفنن و تنوع. در رفتار و کردار و گفتار و اندیشه‌ی معلم نباید هیچ بخشی، بی‌تفاوت و بی‌جهت و بی‌تحرک و بیهوده و لغوی موجود باشد و از همه‌ی وجوه او باید جدیت و هدفداری نمایان گردد.
ایشان، در ارائه مطالب، توجه به نیاز جامعه داشت، منظور از مورد نیاز بودن، این نیست که مردم، خودشان بیایند طلب کنند، بلکه ایشان مانند طبیبی که درصدد معالجه بیمار است سعی می‌کند دردش را بشناسد و بعد از تشخیص نسخه‌ای مناسب تجویز کند هرچند خود مریض نداند که مریض است یا نه و بیماریش چیست و دارویش کدام است.
ایشان نیز تلاش می‌کردند که نیاز جامعه را شناسایی کنند، یعنی کمبودهای علمی، فرهنگی، مذهبی جامعه را به خوبی تشخیص می‌دادند و پس از آن سعی می‌کردند این کمبود و خلأ را با نوشته، سخنرانی، بحث‌های مناسب و به جا، پر کنند؛ یعنی، دارویی مناسب و درمانی شفابخش ارائه می‌کردند. برخلاف بسیاری دیگر از اهل علم و قلم و اهل سخن که موضوعات مورد مطالعه و تحقیق ایشان، یا به تقلید از بزرگان انتخاب می‌شد و یا براساس ذوق و سلیقه‌ی شخصی، یعنی توجه به این نکته داشتندکه چه مطلبی را بیشتر دوست دارند، علاقه به چه نوع علوم و معارفی دارند، در همان زمینه به تحقیق و بحث می‌پرداختند.
به عبارتی دیگر، رشته‌ی مورد تحقیق خود را صرفاً براساس دعاوی شخصی انتخاب نمی‌کردند. شهید مطهری در نحوه‌ی ارائه مطلب و انتخاب موضوع، نه مقلد بودند و نه از دیگران تبعیت می‌کردند و نه براساس ذوق و سلیقه‌ی شخصی، دست به کار می‌زدند، بلکه سعی می‌کردند تشخیص دهند که جامعه به چه بخشی نیاز دارد، همان را موضوع تحقیق قرار می‌دادند و در همان زمینه مطالعه می‌کردند.

تدریس متناسب با سطح شاگردان از خصوصیاتی که در حفظ نظم کلاس و به کارگیری همه‌ی استعدادهای بالقوه‌ی دانش‌آموزان، بسیار مؤثر و مفید است، همین خصیصه است که معلم با دوراندیشی و محاسبه‌ی دقیقی، از هر شاگردی چیزی را بخواهد که در حد توان و ظرفیت اوست. معلمانی که این استعداد و تجربه را دارند، با چنان سهولت و بازدهی خوبی کلاس را اداره می‌کنند که عموماً باعث تعجب دیگران می‌شوند.
استاد، در هر کلاس، استعداد و بنیه‌ی مستمع و متعلم را درنظر می‌گرفت و مطالب را متناسب با سطح معلومات جمع عرضه می‌کرد.فی‌المثل سطح کلاس‌های تفسیر قرآن ایشان، با سطح کلاس‌های خصوصی ایشان در منزل و سطح هردو اینها، با سطح کلاس‌های دانشگاه، متفاوت بود. معمولاً، در کلاس‌های عمومی‌تر، ایشان از امثله و حکایات و اشعار و داستان‌های شیرین برای رفع خستگی احتمالی مستمع بیشتر سود می‌جست و در کلاس‌های خصوصی‌تر، به خصوص به هنگام تدریس درس فلسفه، به ندرت، در طول ساعت، ایشان با گریزی به مطلبی غیردرسی، اجازه تمدیدقوا به شاگردان می‌داد.

توضیح کامل درس و عدم اکتفا به متن استاد مطهری در بیان درس که معمولاً قبل از خواندن متن کتاب بود، تنها به شرح متن و بررسی آن اکتفا نمی‌کردند، بلکه به توضیح کامل مطلب می‌پرداختند و به شقوق مختلف و ابعاد گوناگون و نظر دیگران اشاره می‌کردند و با حضور ذهن و علاقه‌ی خاصی که به آراء و نظر صاحبنظران داشتند و سیر تاریخی مطلب را به خوبی می‌دانستند، ابتدا نظر موافق و مخالف را با تسلط و بی‌طرفی بیان می‌کردند و آنگاه به نقد و بررسی آنها و نتیجه‌گیری کامل بحث می‌پرداختند. از این‌رو، درس استاد، هم حلاوت و جذابیت خاصی داشت و هم مطلب به طور کامل و عمیق جا می‌افتاد و درک می‌شد.

یادآوری مطالب درس قبل در روش تدریس استاد، چند خصوصیت چشمگیر و قابل توجه بود.از جمله آنکه مقید بودند که در آغاز درس، مطالب عمده و اصلی بحث را که کاملاً مطرح شده بود، یادآوری کنند. این، خود باعث می‌شدكه ارتباط مطلب، با گذشته حفظ شود و چهارچوب روشنی از همه‌ی بحث به خصوص در درس فلسفه تصویر گردد. این، سبب بهره‌دهی بیشتر و بهتر درس ایشان می‌شد.

با شور و حرارت، درس دادن
استاد، بسیار با حرارت و جدی درس می‌دادند.ایشان، در هنگام تدریس، با تمام وجود خودشان صحبت می‌کردند و بسیار بلند درس می‌دادند، گویی که در نقل اقوال دیگران و جرح و تعدیل آنها حریف را مانند کشتی‌گیری می‌گیرند. این بود کهی ک ساعت درس ایشان، به اندازه‌ی چندساعت درس معمولی نیرو می‌برد. نتیجه‌ی این جدیت و صرف نیرو، این بود که شاگرد، به هیچ‌وجه، مجلس درس ایشان را کسل‌کننده و یکنواخت نمی‌دید.

در موضوع صحبت کردن در تدریس از موضوع خارج نمی‌شدند و از خط بحث بیرون نمی‌رفتند و حد و مرز موضوعات و مسائل را خوب می‌شناختند. یک مطلب را می‌گرفتند و همان را در یک خط مستقیم دنبال می‌کردند.
ذوق ایشان منحصر به فلسفه نبود، بلکه در بسیاری از شاخه‌های معارف اسلامی استاد بودند. به فقه و کلام و عرفان و ادبیات هم تسلط داشتند. این طور نبود که حافظه، مزاحم کار ایشان شود و مطلب غیرلازم وارد بحث شود.
درس ایشان جنگ مانند و کشکول مانند نبود. نه تنها خودشان این نکته را رعایت می‌کردند، بلکه اجازه نمی‌دادند که شاگردان با سوالات متفرقه مسیر بحث را عوض کنند. گاهی که کسی سوال نامربوطی می‌کرد، ایشان معطل آن سوال نمی‌شدند و اجازه نمی‌دادند.

طرح جامع‌ الاطراف موضوع استاد مطهری وقتی که موضوعی را مطرح می‌ساخت، به طور جامع‌الاطراف با مسئله برخورد می‌کردند و مادامی که به تمام جوانب قضیه نپرداخته و توضیح کافی درباره‌ی آن نمی‌داد، از آن عبور نمی‌کرد و پس از آنکه درباره‌ی هر موضوعی از هر حیث، بحث کافی به عمل می‌آوردند و زوایای بحث را روشن می‌کردند، از آن موضوع به موضوع دیگری منتقل می‌شدند.

طرح آراء و در نهایت ابراز رأی خویش شیوه‌ی استاد، تقریباً در همه‌ی کلاس‌ها و در تمام دروس، بدین گونه بود که پس از تقریر منظور نویسنده و احیاناً شارحان متن، به نقد و بررسی آنها می‌پرداخت و در انتها، رأی خود را بازگو می‌کرد. این، کاری بود که چه در میان روحانیون حوزه‌ی علمیه و چه در میان اساتید دانشگاه، کم‌سابقه بود.
اغلب چهره‌های برجسته در این دو محفل علمی، در بهترین شرایط، تنها به تقریر دقیق متون اکتفا می‌کردند و کمتر رأی و نظر خود را ابراز می‌نمودند، اما مرحوم مطهری نه تنها خود در هر وضعی، نظر استقلالی خود را بیان می‌داشت، بلکه شاگردان را نیز تشویق می‌کرد تا با موشکافی درعمق مطالب، غث و سمین آنها را از هم جدا سازند و نقاط قوت و ضعفشان را باز نمایند. در کلاس‌های درس یکه ایشان برای اساتید دانشگاه ت هران ترتیب داده بودند، بسا اتفاق می‌افتاد، استاد مطلبی را که خود با تحقیق شخصی، از روی ترجمه‌ه ای ناقص موجود درخصوص آثار فلاسفه‌ی بزرگ غربی، نظیر کانت و هگل و هیوم یافته بود، در کلاس مطرح می‌ساخت و مستمعان که بعضاً تخصص‌شان در آثار همان فیلسوف بود،‌اذعان می‌کردند که برای نخستین بار است که تحلیلی به این دقت و عمق درباره‌ی فیلسوف موردنظر به گوش‌شان می‌خورد!

ساده‌نویسی و ساده‌گویی علمی ساده‌گویی و ساده‌نویسی، از مشخصات بارز استاد مطهری بود و سخت معتقد بود که باید به «زبان زمان» و «لهجه‌ی عصر» کتاب نوشته شود.
استاد مطهری براساس مشی و سیره و شیوه‌ی انبیاء «کلم‌آلناس علی قدر عقولهم» به زبان مردم سخن می‌گفت.
ایشان، زبان حوزه و دانشگاه را به خوبی می‌شناخت. زبان استاد مطهری نه برای دانشجو بیگانه و غریب بود و نه برای طلبه‌ی علوم قدیم. زبان او ساده و روشن و گیرا بود که با شنیدن و مطالعه‌ای مختصر در آثارش و مقایسه با بسیاری از نویسندگان و گویندگان دیگر، درمی‌یابیم که او تا چه حدی در طرح و تحلیل مسائل به زبان ساده موفق بوده است.
تأثیری که استاد مطهری در نسل جوان گذاشته است، ناشی از ارائه‌ی تفکر مکتبی و اسلامی به صورت مجموعه منسجم، واحد، بی‌تناقض، غنی، در عین حال ساده بود. این، امر قابل توجهی است.
استاد مطهری در بحث ویژگی مبلغ و شرایط موفقیت او می‌گوید: آن دعوت‌کننده‌ای در دعوت خودش به نتیجه می‌رسد که بلاغ‌اش مبین باشد، بیان‌اش در عین اینکه در اوج حقایق است، ساده و روشن باشد.

ایجاد فضای نقد در کلاس برخی، در برخورد با اندیشه‌ها، همواره، فقط خود را«حق» می‌دانند و دیگران را باطل.این نوع نگرش به اندیشه‌های مختلف، گذشته از نشان ضعف اخلاقی در متصف بودنشان به خود‌بزرگ‌بینی و غرور علمی، تبعات دیگری نیز در پی دارد. از عوارض مهم چنین نگرشی، درنظر نگرفتن جوانب گوناگون و زوایای مختلف در برخورد اندیشه‌هاست، چون با این بینش در برخورد اول، با اندیشه‌های مخالف، از همان ابتدا منفی برخورد می‌شود.
استاد مطهری همواره، در برخورد و نقد اندیشه‌های مختلف، مطلق‌گرا نبود، با اینکه با استدلال و منطق قوی، به نقد و بررسی اندیشه‌ها می‌پرداخت، ولی همواره، برای طرف مقابل و دیگران، جای اظهارنظر باقی می‌گذاشت.

بیان نکات مثبت در کنار اشکالاتدر مواجهه با آرای مخالف، باید توجه داشت که هیچ اندیشه‌ای، صددرصد غلط نیست، در صورت غلط بودن صددرصد فکری، کسی آن را نمی‌پذیرد. به همین جهت، صاحبان نظرهای مخالف، همواره، افکار خود را در پوشش مطالب حق عرضه می‌کنند. البته میزان مطالب حق در اندیشه‌های گوناگون، متفاوت است.
در بررسی این اندیشه‌ها، باید نخست، مطالب درست از نادرست نمایانده شود، تا پس از آن، مطالب نادرست نقد شود. روش استاد مطهری در برخورد با آرای مخالف، بیان مثبت در کنار اشکالات آن است. برای نمونه، استاد در برخورد با اقبال لاهوری، ابتدا، چند مزیت او را بیان می‌کند و سپس دو نقص نیز بر او وارد می‌سازد.
در هنگام انتقاد، احساسات و عواطف را درنظر می‌گرفت تا بیش از آنچه لازمه‌ی یک انتقاد سالم و سازنده است، با طرف خود برخورد پیدا نکند.متأسفانه، یکی از حربه‌هایی که بعضی از معلمان به کار می‌برند، انتقاد شدید و لطمه زدن عاطفی شاگردان و حتی تمسخر و تحقیر آنها است که همه‌ی این گونه برخوردها، آثار سوء شدیدی دارد، اما برای جلوگیری از این افراط، به تفریط هم نباید افتاد و گول روش‌های بسیار دموکرات‌منشانه را هم نباید خورد. حد اعتدال و جانب عدل و انصاف را رعایت کردن، بهترین آثار را می‌تواند به وجود بیاورد.

بررسی اشکالات و سوالات استاد اهل بحث بود. در کلاس از اشکال و سوال شاگرد استقبال می‌کرد. هیچ‌وقت با هیمنه و غلبه‌ی استاد بر شاگرد، جلوی سوال و اشکال را نمی‌گرفت، بلکه پابه‌پای شاگرد یا صاحب اشکال جلو می‌رفت. گاهی می‌شد که در یک جلسه‌ی درس، حدود یک سوم یا بیشتر از وقت، به رفع اشکال و گفتن پاسخ می‌گذشت.
این روحیه‌ی استاد، باعث ترقی و پیشرفت شاگردان می‌شد. البته در عین حال،‌ استاد، از آن روحیه‌های صلح کلی هم نداشت و در مواقعی که می‌دید سوال‌کننده، هدفش از اشکال،‌به غیر از جنبه‌های علمی و به دست آوردن مطلب است و یا در مواردی که اشکال خیلی خارج از بحث است و اشکال‌کننده هم دست‌بردار نیست، در این موارد، ابتدا با لحن آرام و عباراتی همانند «حال ببینیم» و سپس با لحن محکم‌تری چون «این، مربوط نیست»و... بحث را به دست می‌گرفتند.

تربیت شاگردان نقّاد شهید مطهری ذهن شاگرد را وقاد و نقاد بار می‌آورد؛ یعنی، وقتی استدلال می‌کرد، استدلال را در کوچه‌ی بن‌بست رها نمی‌کرد، بلکه استدلال را تا مبانی فلسفی و دینی آن تعقیب می‌کرد. به شاگردش خط می‌داد، به طوری که شاگرد می‌فهمید هرجا می‌خواند استدلال کند، باید در استدلالش این زنجیره را رعایت کند.
گاهی اوقات، ما راه به شاگردی نشان می‌دهیم، اما آن راه، بن‌بست است. به عنوان مثال، کسی از شما نشانه خانه‌ای را می‌خواهد، ولی شما به گونه‌ای آدرس می‌دهید که او حیران‌تر می‌شود. ایشان، چون مطالب را برای خودشان کاملاً پخته بودند تا صحبت کنند، لذا مجاری استدلال را تا آخر زنجیره، طی می‌کردند. به عنوان مثال،‌می‌گفتند، ما: یک فرهنگ مشترک انسانی در تاریخ داریم و دلیلش این است که بعضی از مقوله‌های انسانی، برای همه‌ی انسانها در سراسر تاریخ عالم قابل فهم است.این استدلال را خوب توضیح می‌دادند. بعد، به این استدلال بسنده نمی‌کردند. بلکه می‌گفتند، سبب‌اش این است که خداوند همه‌ی انسانها را براساس فطرت انسانی خلق کرده و این بُعد مشترک انسانی است که آن فرهنگ مشترک انسانی را به وجود آورده. باز در اینجا توقف نمی‌کردند. مثلاً می‌گفتند، اساساً نظام خلقت، نظام یک پارچه‌ای است. یک مدیر و مدبر دارد و این مدیر و مدبر، یک نظم را بر کل این عالم حاکم کرده است و این انسان انعکاسی است از آن تدبیر، تدبیر، چون واحد است، این انعکاس واحد هم در همه‌ی انسان‌ها هست و همه‌ی انسانها دارای فطرت مشترک و فرهنگ مشترک انسانی هستند. از این طرف هم استدلال تعقیب می‌شد و مثلاً می‌گفتند، فرهنگ انسانی مشترک در تاریخ، حرکت واحدی را تنظیم می‌کند. پس حرکت تاریخی، حرکت واحدی است اما منشأش فرهنگ مشترک انسانی است نه امور اقتصادی. خط سیر استدلال را طوری ترسیم می‌کردند که هیچ‌وقت به بن‌بست نمی‌رسید. آن وقت ذهن شاگرد نقاد می‌شد.

اشتباه را می‌پذیرفتند از آنجایی که خداوند هوش فوق‌العاده‌ای به استاد مطهری عطا کرده بود و از جنبه‌ی علمی بسیار قوی بودند، کمتر می‌شد در هنگام درس اشتباه کنند، اما اگر اتفاق می‌افتاد که در نکته‌ای اشتباه کنند و فی‌المثل یکی از شاگردان، اشتباه را یادآور می‌شد، می‌پذیرفتند. در اشتباه خود پافشاری نمی‌کردند و مطلب را به روز تحمیل نمی‌کردند. اصولاً، اشیان، در مقابل حق، خاضع بودند و آنچه را که حق می‌یافتند، می‌پذیرفتند. باید گفت، استاد واقعی کسی است که گونه‌ای رفتار کند که برتری حقیقی داشته باشد، نه برتری تصنعی. خود ایشان می‌فرمود:
هنگامی که مرحوم آیت‌الله العظمی بروجردی، اعلی الله مقامه، در درس خارج عمومی خود متنی را می‌خواندند، یکی از طلبه‌ها بر ایشان ایراد گرفتند. آن هم ایرادی از نظر ادبیات.مرحوم آیت‌الله العظمی بروجردی، در کسوت مدرس درس خارج بودند و در زمان مرجعیت عامه، با این وصف، وقتی متوجه شدند که ایراد وارده درست است، نه تنها ناراحت نشدند، بلکه به آن طلبه جایزه هم دادند!

طرح مباحثی که برای معلم، هضم شده است ویژگی دیگر ایشان، این بود که تا مطلبی در نظرشان کاملاً پخته و حل نمی‌شد، اصلاً برای تدریس آن دهان باز نمی‌کردند. مبحث قوه و فعل در کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم را ایشان بعد از همه‌ی فصل‌ها نوشته‌اند، حال آنکه از نظر تربیت، نباید آخرین مبحث باشد. دلیل این امر آن بود که پاره‌ای از دقایق آن بحث برای ایشان، کاملاً جا نیفتاده بود.ایشان، برای حل مشکلات خود در این باره، مرحوم علامه طباطبایی را ظاهر حدود یک هفته یا ده روز از قم به تهران آوردند و در منزل خودشان مدتی مرتب در این باره با ایشان بحث می‌کردند تا کاملاً بر موضوع مسلط شد و بعد شروع کردند به نوشتن پاورقی برای آن.


تشویق شاگردان به علمهمیشه، شاگردان خود را تشویق به کسب علم و کمالات می‌کرد. خود ایشان کوشش داشت که به هرکس که صاحب کمال واقعی بود، احترام بگذارد. در بُعد سیاسی هم کوشش داشت که عناصر درس خوانده و متقی را برای پست‌های گوناگون انقلاب پیشنهاد کند.

نوآوری در کلمات و تعابیر استاد مطهری گاه به به گاه، در تعبیرات، ابتکارات و نوآوری دارد. یکی از شگردهای کلاسداری، استفاده از کلمات و تعبیرات تازه و مفاهیم نو و جدید است که باعث جلب توجه و گیرایی درس می‌شود و به کار بردن کمی ذوق در این زمینه می‌تواند آثار مثبت و متعددی داشته باشد.

اهمیت موضوعات اصلی نسبت به حواشی
او کمتر به حواشی و فرعیات می‌پرداخت. او طالب علم بود و کوشش او در دریافت لُبّ مطلب علمی گوینده یا نویسنده بود و هرگز علوم را شرقی و غربی نمی‌کرد، چون این مطلب، از فلان عالم با چنان فکری است، کنار نمی‌گذاشت.
او در مطلب غور می‌کرد و با موضوع علمی، برخورد می‌کرد، او در مسیر تحقیقات علمی خود، با بسیاری از افکار انحرافی برخورد می‌نمود ولی برخوردی علمی و دقیق و متن. لذا بحث‌های ایشان،‌از استحکام زیادی برخورد است. در مطالعات فلسفی، آرای بسیاری از فلاسفه‌ی غرب و شرق را می‌دید، و راه علم را در دایره محدودی مشخص نمی‌کرد.

ایجاد فضای صمیمیتبرخوردشان بسیار متین و توأم با مهربانی بود. اصولاً استاد مطهری فردی بودند که از هر حیث مؤدب به ادب علمی بودند و برای فضای درس و بحث، و شاگردانشان، احترام خاصی قائل می‌شدند. دیگر اینکه مهربان بودند، بسیار خوشرو بودند، با شاگردان روابط پدرانه داشتند.
در واقع، وقتی ارتباط شاگردی با ایشان ادامه پیدا می‌کرد، به نوعی دوستی مبدل می‌شد. سلوک ایشان به نحوی بود که در دل شاگردانشان نسبت به ایشان محبت ایجاد می‌شد.
به خوبی محسوس بود که رابطه‌ای که شاگردان استاد مطهری با ایشان دارند با رابطه‌ای که دانشجویان دانشگاه با استادان خود دارند، متفاوت است؛ زیرا، این رابطه، رسمی و اداری نبود، بلکه توأم با عشق و شوق بود.
البته سبب این امر، ایمان استاد بود که مثل یک کانون پرحرارت، هر عاشق حرارتی را به دور خودش جمع می‌کرد. همانطور که پروانه، گرد شمع می‌چرخد و به او جذب می‌شود، استاد مطهری هم شمعی بود که می‌سوخت و پروانه‌ها به گرد ایشان جذب و جمع می‌شد.
آقای مطهری با شاگردانشان به اندازه‌ای مهربان بودند که حتی اجازه می‌دادند که آنان مسائل خصوصی و شخصی‌شان را با ایشان مطرح کنند و در انتخاب راه و مسیر آینده با ایشان مشورت کنند، حتی ایشان، به اندازه‌اي نزدیک می‌شدند که در مجالسی مانند عروسی شاگردانشان ـ در صورت دعوت ـ شرکت می‌کردند.
دیگر از خصوصیات ارتباط با شاگردانشان این بود که اگر استعدادی از شاگردانشان می‌دیدند، خوشحال می‌شدند،‌ به او کمک می‌کردند که استعداد وی پرورش پیدا بکند.
استاد مطهری برای کسانی که نخستین بار با ایشان برخورد می‌کردند، قدری خشک و جدی به نظر می‌آمدند. ممکن بود بعضی در نخستین برخورد، ایشان را شخصی خشک و عبوس تصور کنند، اما پس از آنکه این آشنایی مدتی ادامه پیدا می‌کرد، کم‌کم شاگردان حس می‌کردند، که ایشان، نه تنها خشک نیستند، بلکه دارای شخصیت چندبُعدی و معنوی هستند و در کلاسشان گرمی و حلاوت خاصی است و بالاخره اگر میزان ارتباط، به حد آشنایی نزدیک می‌رسید،‌ می‌دیدند که استاد صاحب روح لطیف و ظریف هستند و به دقایق و رموز دوستی و آشنایی واقف‌اند و بسیار با محبت و صمیمی هستند.
به تعبیر دکتر حداد، استاد مطهری از دور، مانند منطق، از میان راه، مانند فلسفه، و از نزدیک، مانند عرفان بود. رفتار ایشان با دانشجویان آنقدر صمیمی بود که دانشجو به استاد، عشق می‌ورزید و رابطه‌ی آنان حالت مرید و مراد داشت.

مزاح کردن در هنگام تدریس روزی پس از بیان استاد درباره‌ی مطلبی مربوط به درس، شاگرد شوخ‌طبعی، سوالی را مطرح کرد. استاد به او گفتند: «پاسخ این سوال، در درس گذشته بیان شد. مگر تو دیشب درس را مطالعه نکردی؟».
وی با لهجه‌ی شیرین محلی خود پاسخ داد: «بله، من دیشب درس گذشته را از روی شرح منظومه مطالعه می‌کردم، اما چون سخت عاشق و شیفته‌ی شرح منظومه‌ام، دیدار این کتاب آن چنان رخوت و سستی و دلدادگی در من ایجاد می‌کند که رهسپار عالم خلسه می‌شوم و پلک‌های چشم‌ام سست می‌شود و به خواب می‌روم. به همین دلیل دیشب در اثنای مطالعه‌ی این کتاب به خواب رفتم.»
استاد از این سخن به خنده افتادند.
روزی دیگر، راجع به مبحث «اتحاد عقل و عاقل و معقول» بحث می‌کردند. صحبت‌های ایشان قریب دو ساعت به طول انجامید. استاد طی این مدت بر این نکته تکیه کرده بودند که معقول و یا معقولات، مقوّم عقل است و وجود معقول در عقل انسان، مثل آب در کوزه نیست که آب، چیزی و کوزه، چیزی دیگر است.
شاگرد بذله‌گوی یاد شده پس از آنکه درس به پایانش نزدیک می‌شد، یک باره با لحن خودمانی به استاد گفت: «بَسِه، بسِه! چرا این همه به خودت زحمت می‌دهی؟ از اول بگو مطلب در نداره، راحت‌مان کن! دو ساعت حرف زدی، خسته‌مان کردی و می‌خواستی بگویی مطلب در نداره!»
استاد بزرگوار سخت به خنده افتاد و نتوانست از خنده‌ی طولانی در برابر این مزاح خودداری کنند.
در یکی از روزها، استاد در یکی از مطالب دشوار فلسفه، سرگرم بحث بودند و پس از آنکه همه‌ی جوانب مطلب را به طور سنجیده ارائه می‌کردند، سرانجام گفتند: «بالاخره من نفهمیدم حقیقت چیست!». شاگرد یاد شده هم گفت: «من هم اتفاقاً نفهمیدم!»استاد با لحن شوخی و توأم با تبسم گفتند:«تو بی‌جا می‌کنی که نمی‌فهمی!نفهمیدن مطلب کار تو نیست!».
منظور استاد آن بود که نفهمیدن‌هایی هست که به مایه‌های فراوان علمی نیاز دارد و به تو چه می‌رسد که نفهمی؟! ابوشکور بلخی و یا شاعر دیگری می‌گوید:
تا بدان جا رسید دانش من که بدانم همی که نادانم
البته جای یادآوری است که اینگونه مزاح‌ها در محضر استاد، گه‌گاه برگزار می‌شد و جلسه‌ی درس،‌غالباً توأم با وقار و متنانت بود و حالت جدی و هیبت استاد، چنان محیط درس را آرام و مطمئن نگاه می‌داشت که کمتر کسی جرأت به خود می‌داد شوخی کند.اساساً پرمایگی و حضور ذهن و احاطه‌ی عجیب استاد در مسائل علمی، کمتر مجال می‌داد که شاگردی با سخن بی‌مایه و کم‌محتوایی، محضر درسشان را تباه کند و موجب اتلاف وقت دیگران شود.

مطالعه‌ی قبل از تدریس از صفات خاص استاد مطهری این بود که هیچ‌وقت بدون مطالعه تدریس نمی‌کردند. یک بار وارد کلاس شدند و به دانشجویان گفتند: «درس، فردا برگزار می‌شود؛ زیرا، فراموش کرده‌ام یادداشت‌هایی را که تهیه کرده بودم، بیاورم.»
یکی از دوستان استاد مطهری تعریف می‌کرد که یک‌بار، استاد مطهری را برای سخنرانی دعوت کردند و او با تواضع و صراحت تمام گفت: «آمادگی لازم جهت این سخنرانی ندارم. من برای هر سخنرانی، حداقل بیست ساعت مطالعه لازم دارم».

فهرست منابع 1.استاد مطهری از دیدگاه شخصیت‌ها(بی‌تا). انتشارات حجر، بی‌جا.
2. جاوید موسوی، سیدحمید(1371).سیمای استاد در آینه نگاه یاران. تهران:صدرا. چاپ اول
3. دوانی، علی(1376). خاطرات من از استاد شهید. تهران: نشر صدرا. چاپ سوم.
4. سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی(1369). جلوه‌های معلمی استاد. تهران:نشر مدرسه.
5. سروش(1363). زیر نظر یادنامه استاد مطهری(2 جلد). تهران: سازمان چاپ و انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی. چاپ اول.
6. سیدناصری، حمیدرضا و امیدرضا ستوده(1378).پاره‌ای از خورشید. تهران: مؤسسه نظر و تحقیقات ذکر، چاپ اول
7. مطهری، مرتضی(1361). بیست گفتار. تهران: دفتر انتشارات اسلامی. چاپ هفتم.
8. مطهری، مرتضی(1362). حق و باطل. تهران: صدرا. چاپ دوم.
9. مطهری، مرتضی(1368). پیرامون انقلاب اسلامی. تهران: صدرا. چاپ چهارم.
10.مطهری، مرتضی(1369). ده گفتار. تهران: صدرا.چاپ ششم.
11. مطهری، مرتضی(1370). تعلیم و تربیت در اسلام. تهران: صدرا. چاپ هیجدهم.
12. مطهری، مرتضی(1371). گفتارهای معنوی.تهران: صدرا. چاپ دهم.
13. مطهری، مرتضی(1374). مجموعه آثار(جلد سوم). تهران:صدرا. چاپ چهارم.
14. مطهری، مرتضی(1374).مجموعه آثار(جلد ششم). تهران: صدرا. چاپ سوم.
15. مطهری، مرتضی(1376). عدل الهی.تهران: صدرا. چاپ هشتم.
16. مطهری، مرتضی(1377). مجموعه آثار(جلد هفدهم). تهران:صدرا. چاپ اول.
17. مطهری، مرتضی(1379).امدادهای غیبی در زندگی بشر. تهران: صدرا.چاپ دوازدهم.
18. مطهری، مرتضی(بی‌تا).علل گرایش به مادیگری. تهران: چاپ افست.
19. واثقی راد، محمدحسین(1364). مطهری، مطهری اندیشه‌ها. تهران: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی. جلد اول، چاپ اول.
20.واثقی راد، محمدحسین(1378). مصلح بیدار(2 جلد).تهران: صدرا. جلد اول، چاپ اول.
21.یادنامه استاد شهید(1362). دفتر نمایندگی سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ اول.

+ نوشته شده در  جمعه ۱۱ اردیبهشت۱۳۹۴ساعت 7:28  توسط احمدرضا هدایتی دزفولی  | 

تبيين رابطه مدیریت تحول ، تکنولوژی اطلاعات و فرايندهاي کسب وکار‏

 

 فاطمه لبكي، كارشناس، مهندسي كامپيوتر (نرم‌افزار)، كتابدار بيمارستان ولايت، قزوين، ايران

شهرام هاشم‌نيا، دكتري، مديريت مالي، دانشگاه پيام‌نور، كرج، ايران

احمدرضا هدايتي دزفولي، دكتري، مديريت مالي، دانشگاه جامع علمي كاربردي، تهران، ايران

احسان بهمن‌زياري، كارشناسي ارشد، مديريت اجرايي، دانشگاه پيام نور، كرج، ايران

چکيده

شايد مهم‌ترين و مشکل‌ترين فرايند در هر سازماني، ايجاد تحول باشد؛ چرا که در محيط ‏متغير امروزي سازمان‌ها بايستي با توجه به تغييرات محيط، متحول شده و از خود واکنش نشان دهند و در غير ‏اين صورت در ورطه نابودي قرار مي‌گيرند. تحول سازماني فرايندي بسيار پيچيده است که نياز به تغييرات بلند مدت دارد. به منظور اعمال اين تغييرات در سازمان ‏فرهنگ سازماني، راهبردها، اهداف کوتاه‌مدت و بلند مدت و تکنولوژي اطلاعات نقش بنيادين ايفا مي‌کنند. اين مسأله زماني از ‏اهميت بيشتري برخوردار مي‌شود که مديريت تحول، تغييرات بنياديني روي فرايندهاي کسب و کار سازمان بگذارد. لازم به ذكر است به منظور تحول در ‏فرايندهاي کسب وکار بايستي زير ساختارهاي اصلي آن فراهم باشد. مهم‌ترين اين زيرساختارها، فرهنگ سازماني مناسب و تکنولوژي ‏اطلاعات مي‌باشد. تکنولوژي اطلاعات به مثابه خوني در رگ سازمان مي‌باشد که منجر مي‌شود اطلاعات از بالاترين سطح به پايين‌‏ترين سطح و برعکس در کوتاه‌ترين زمان ممکن انتقال پيدا کند. اين مسأله منجر به تسريع شدن فرايند تحول سازماني مي‌گردد که نهايتاً ‏سازمان قادر خواهد بود يک استراتژي کسب و کار مناسب را با توجه به محيط در حال تغيير تدوين نمايد.‏ با توجه به اهميت تغيير در تحول سازمان به ويژه در زمينه کسب و ‏کار، در مقاله حاضر تلاش مي‌شود تا به بررسي تأثير مديريت تحول بر فناوري اطلاعات و کسب وکار پرداخته ‏شود و بدين منظور ابتدا مديريت تحول از ديدگاه صاحبنظران مختلف تعريف شده، مدل‌هاي مربوطه ارائه گرديده و علل مقاومت در ‏مقابل تغيير و تحول بررسي مي گردد. در پايان نيز رابطه بين مديريت تحول و کسب و کار و فناوري اطلاعات ‏با ارائه يک مدل توضيح داده شده است.‏

+ نوشته شده در  سه شنبه ۸ اردیبهشت۱۳۹۴ساعت 8:36  توسط احمدرضا هدایتی دزفولی  | 

با سلام 

با توجه تایید و اتمام طرح پژوهشی ذیل بعنوان طرح برتر در دانشگاه پیام نور استان البرز به مدیریت آقای دکتر شهرام هاشم نیا و پژوهشگران این طرح تبریک عرض می کنم.

"بررسی رضایتمندی دانشجویان دانشگاه پیام نور استان البرز از کیفیت خدمات آموزشی"

احمدرضا هدایتی 

همکار طرح

+ نوشته شده در  سه شنبه ۵ اسفند۱۳۹۳ساعت 21:56  توسط احمدرضا هدایتی دزفولی  | 

عنوان:برنامه ریزی استراتژیک

استاد راهنما: دکتر احمدرضا هدایتی

دانشجو:عاطفه خسبانی یزدانی 

مقدمه                                                              

سرعت سرسام آور تغییرات در دنیای کنونی به این معناست که روشهای

متداول مدیریت نمی توانند مناسب تغیییرات باشند هنگامی که تغییرات

جزیی بود می توانستیم از تجربه استفاده کنیم ولی هنگامی که تصمیمات

جنبه استراتژیک دارند و نتایج بسیار عمده و غیر قابل بازگشت هستند

نمی توان از تصمیم گیری های مبتنی بر قضاوت های شهودی و تجربه

مبتنی بر فلسفه های مدیریت استفاده کرد.

بنابراین فرآیند مدیریت استراتژیک تلاشی است برای تهیه نسخه دوم

از آنچه در مغز انسان بسیار باهوش و نخبه می گذرد یعنی کسی که

دارای درک مستقیم از امور است و دانش اطلاعات را با تجزیه و

تحلیل های علمی در هم می آمیزد، تغییرات را شناسایی کرده و

بقای سازمان در عرصه رقابت ها و کشمکش ها را فراهم می نماید.

توسعه بر مبنای هر کدام از الگوهای موجود، بدون توجه و در اختیار

گرفتن یک فرآیند برنامه ریزی شده و مدیریت شده امری محال و غیر

ممکن است. بهینه سازی و استاندارد های زندگی در جامعه و کار در

سازمان مستلزم بهبود و ارتقاء کیفیت مدیریت در سازمان های اقتصادی

و اجتماعی است و برای رسیدن به چنین موقعیتی ناچار از بهینه سازی

واصلاح ساختار بینشی ، دانشی و عملی در مقوله مدیریت هستیم تا

بتوانیم بهره وری را افزایش دهیم و از ظرفیت ها ، فرصت ها و

امکانات موجود کالا و خدمات بیشتری را تولید کنیم و موقعیت های

اقتصادی بیشتر و بهتری را برای کشور یا سازمان خود فراهم سازیم.

الگوی توسعه بر مبنای دانایی محوری در سال های اخیر به عنوان

الگوی برتر دنیا شناخته شده است و بیشتر کشورها سعی می کنند

با شناسایی این الگو آن را پیاده سازی کنند. آنچه که در مدیریت کلان

یک کشور و یا سازمان نسبت به مقوله دانایی محوری بیش از هر چیز

خود نمایی می کند توانایی به کارگیری و بهره وری ازدانش به عنوان

اصلی ترین سرمایه ملی و سازمانی است. با رسیدن به این بینش با مقوله

جدیدی به نام مدیریت دانش مواجه خواهیم بود. با توجه به رسالت اصلی

سازمان ها که بر مبنای توسعه کسب و کار و توسعه اقتصادی است

مدیران ارشد سازمان وظیفه دارند میان دو مقوله مدیریت دانش سازمان

و اقتصاد رابطه مناسبی پیدا کنند. به عبارت بهتر مدیران باید بتوانند با

دارایی های موجود خود بهترین راه حل های ممکن که منجر به موفقیت

های اقتصادی می شود را پیدا کنند و در بازار رقابتی از حداقل فرصت

ها، حداکثر موفقیت ها را بسازند.

برنامه ریزی استراتژیک با بررسی محیط داخلی و خارجی سازمان،

فرصت ها و تهدید های محیطی و قوت ها و ضعف های داخلی را

شناسایی می کند و با در نظر داشتن ماموریت سازمان، اهداف بلند مدت

برای سازمان تنظیم می کند و برای دستیابی به این اهداف،از بین گزینه

های استراتژیک اقدام به انتخاب استراتژی هایی می کند که با تکیه بر

قوت ها و با بهره گیری از فرصت ها، ضعف ها را از بین برده و از

تهدید ها پرهیز کند تا در صورت اجرای صحیح باعث موفقیت سازمان

در میدان رقابت شود.

در عصر اطلاعات و ارتباطات الکترونیکی، هر سازمانی با هر اندازه

ای، با تغییرات و تحولات سریعی روبروست و باید فعالیت های خود را

طوری برنامه ریزی و مدیریت کند که در محیط متلاطم و بازار به شدت

رقابتی موفقیت کسب کرده و تداوم حیات داشته باشد. با توجه به مفهوم

برنامه ریزی استراتژیک، این امر مستلزم بهره گیری از این نوع برنامه

ریزی است. چرا که از یک طرف آینده نگر بوده و از طریق پیش بینی

تحولات آتی اقدامات مناسب را تنظیم می کند. از طرف دیگر گرایش به

محیط داشته و ارتباط تنگاتنگ با آن دارد و از این لحاظ می تواند به

سرعت ازتغییرات محیط با خبر شده و واکنش سریع و مناسب نشان دهد.

برنامه ریزی استراتژیک عوامل اساسی خطر آفرین محیطی را تحلیل

کرده و راه حل هایی که با احتمال بیشتر برای رسیدن به هدف مناسب

تر است ارائه میدهد. به عبارتی برنامه ریزی استراتژیک، فرآیند تعیین

اهداف سازمان و اتخاذ تصمیم درباره طرح های جامع عملیاتی و اجرایی

برای تحقق آنهاست. با وجود اهمیت برنامه ریزی استراتژیک، هنوز در

بسیاری از سازمان ها تاثیر حیاتی آن در رسیدن به اهداف سازمان به

خوبی درک نشده است و حتی در بعضی از مواقع مدیران آن را یک

امر تجملی و پر هزینه می دانند. به عقیده برخی از اندیشمندان برنامه

ریزی استراتژیک بیانگر قدرت خلاقیت مدیران و ساختن آینده است.

به عبارتی مدیران از طریق برنامه ریزی استراتژیک به امر آینده سازی

می پردازند.

برنامه ریزی استراتژیک قبل از آنکه یک تکنیک و فن باشد، یک نحوه

تلقی و باور است که مدیران را به تفکر درازمدت و آینده نگری پیش

بینی افق های دوردست ترغیب می کند. در سازمانی که این اعتقاد و

باور وجود نداشته باشد، بستر مناسبی برای رشد برنامه ریزی

استراتژیک وجود نخواهد داشت. برنامه ریزی استراتژیک چون چتری

بر سازمان و عملیات و اقدامات آن سایه می گسترد و مدیران و مسئولان

امور را در انجام فعالیت هایشان هدایت می کند.

مفاهیم،نظریات و مدل هایی که تا کنون درباره برنامه ریزی استراتژیک

ارائه شده اند بیشتر در رابطه با سازمان های بزرگ و متناسب با ویژگی

های آنها بوده و سازمان های کوچک کمتر مورد اقبال واقع شده اند همین

امر به علاوه برخی عوامل دیگر باعث می شوند تا سازمان های بزرگ

به راحتی از برنامه ریزی استراتژیک بهره مند شوند ولی سازمان های

کوچک تجربه چندانی در استفاده از این برنامه ریزی ندارند.

با توجه به نقش و اهمیتی که سازمان های کوچک در فعالیت های

اقتصادی و بازارهای جهانی پیدا کرده اند و با توجه به اینکه مانند هر

سازمان دیگری با رقابت شدیدی مواجهند و همواره به پیروزی می

اندیشند و نیازمند بهره گیری از برنامه ریزی استراتژیک هستند.

همانند سایر مفاهیم مدیریت تعاریف گوناگونی از برنامه ریزی

استراتژیک توسط صاحب نظران ارائه شده است که برای جلوگیری از

طول کلام به چند مورد مهم از آنها اشاره می شود.

تعاریف استراتژی

واژه استراتژی از کلمه یونانی واژه استراتژیک به معنی هر آنچه را به

استراتژی مربوط باشد در بر دارد (استراتگوس) گرفته شده است که به

معنای رهبری است. برنامه ریزی استراتژیک کوششی است ساخت

یافته برای اتخاذ تصمیم های اساسی و انجام اعمالی که ماهیت سازمان،

نوع فعالیت و دلیل انجام آن فعالیت ها توسط سازمان را شکل داده و

مسیر می بخشد. همانطور که استراتژی نظامی پیروزی در جنگ است،

برنامه ریزی استراتژیک نیز طرق انجام ماموریت های سازمان را

دنبال می کند.

تعاریف استراتژی از نظر:

شاندلر(chandler1962) : استراتژی عبارت است یک طرح واحد،

همه جانبه و تلفیقی که نقاط قوت و ضعف سازمان ها را با فرصت ها

و تهدید های محیطی مربوط ساخته و دستیابی به اهداف اصلی سازمان

را میسر می سازد.

اندورز(andrews1971) : استراتژی عبارت است از الگوی منظور

ها، مقاصد، اهداف، خط مشی های اصلی و طرح هایی جهت دستیابی

به اهداف.

مینتزبرگ : استراتژی عبارت است از الگوی به جریان انداختن

تصمیمات.

مینتزبرگ(تفکر استراتژیک): برنامه ریزی یک تفکر تحلیلی است

و اصولا فرآیند های تحلیلی نمی توانند استراتژی های اثر بخش خلق

کنند. استراتژی حاصل سنتز خلاقانه ذهنی می باشد.

هامل(عزم استراتژیک): به جای پیش بینی آینده باید آن را خلق کرد.

نکات مهم در رابطه با دانش استراتژیک

مایکل پورتر: استراتژی صرفا بهتر کار کردن نیست، بلکه انجام

کارهایی متفاوت از گذشته و یا انجام همان کارها با طریقی متفاوت

است. روش های دیروز هر چند در زمان خود موفقیت آمیز بوده

باشند الزاما امروزه اثر بخش نخواهد بود. دلیل این امر تحولات

محیطی می باشد.

ریشه شناسی

بیانیه ماموریت و بیانیه چشم انداز:

چشم انداز: چگونگی سازمان در آینده را تعریف می کند. چشم انداز

یک افق دراز مدت است که گاهی جهانی را که سازمان در آینده در آن

فعالیت می کند توصیف می کند. برای مثال، نیکوکاری که به فقیری

کمک می کند ممکن است بیانیه چشم اندازی داشته باشد که می گوید

((یک جهان بدون فقر)). یک بیانیه چشم انداز آینده سازمان را به

صورت خلاصه بیان می کند. این بیانیه روی آینده متمرکز می شود.

ماموریت: هدف بنیادی یک سازمان یا یک سرمایه گذاری را بیان

می کند، مختصرا توضیح می دهد چرا سازمان وجود دارد و برای

رسیدن به چشم اندازش چه کاری انجام می دهد. گاهی ماموریت برای

نمایش تصویر سازمان در آینده به کار می رود. یک بیانیه ماموریت

گاهی جزییات کارهایی را که انجام داده در اختیار می گذارد و به سوال

(چه کاری انجام می دهیم) پاسخ می دهد. برای مثال ممکن است

نیکوکار((کار آموزی برای بیکار و بی خانمان)) را فراهم سازد. یک

بیانیه ماموریت مشتری و فرآیند های مهم را تعریف می کند. این بیانیه

سطح کارایی مطلوب را به آگاهی شما می رساند و معیار تصمیم گیری

صریح را مهیا می سازد.

در معدودی از شرکت ها یک بیانیه چشم انداز ممکن است شبیه یک

بیانیه ماموریت باشد، اما این می تواند یک خطای سنگین باشد چرا که

می تواند موجب سر در گمی مردم شود.

کدام یک اول می آیند؟ بیانیه ماموریت یا بیانیه چشم انداز؟ بستگی دارد.

اگر شما یک کسب و کار تازه یا طرح یا برنامه جدید برای خدمات

جاری خود داشته باشید، آن گاه چشم انداز، ماموریت و باقی برنامه های

استراتژیک را هدایت خواهد کرد. اگر شما یک کسب و کار تاسیس شده

دارید در حالی که ماموریت ایجاد شده، آن گاه ماموریت، چشم انداز و

باقی برنامه های استراتژیک را هدایت می کند. در هر صورت شما

نیازمند دانستن اهداف بنیادی خود یعنی ماموریت، موقعیت کنونی شما

از نظر منابع درونی و قابلیت ها و شرایط بیرونی و این که به کجا

می خواهید بروید و چشم انداز آینده هستید. این مهم است که شما پایان

و نتیجه مطلوب را از ابتدا در نظر بگیرید.

برنامه تغییر استراتژیک

در بیانیه چشم انداز یک هدف کلی تعیین شده و یک توصیف سطح بالا

از چگونگی تمایلات سازمان برای ارزش آفرینی شرکت در آینده

مشخص می گردد. اما این امکان وجود دارد که کارکنان سازمان دلیل

نیاز به تغییر و یک استراتژی جدید برای دستیابی به اهداف را درک

نکنند. از نقش های اصلی و کلیدی رهبری ایجاد یک حس ضرورت

تغییرپذیری و مراوده کردن درباره نیاز به تغییر می باشد. رهبران

برای اینکه کارکنان را برای یک تغییر جهشی و تحول آفرین بسیج و

برانگیزند، می توانند از یک ابزار مدیریتی استفاده کنند که برنامه تغییر

استراتژیک نام دارد. برنامه تغییر استراتژیک ابزاری برای مقایسه

وضعیت فعلی ساختارها، قابلیت ها و فرآیندهای سازمان با وضعیت

مورد انتظار رهبران در طی سه الی پنج سال آتی است.

وضعیتی که گراهام شر پس از انتصاب به مدیر ارشد اجرایی سازمان

انتقال خون کانادا (CBS) با آن مواجه شد را در نظر بگیرید. در خلال

یک دوره بحران مدیریتی و پس از یک فاجعه ننگین،سازمان انتقال خون

CBS در دهه 90 میلادی به عنوان سازمان جانشین CRC تاسیس شد.در

طی این فاجعه و رسوایی ننگین، خون آلوده به هزاران شهروند کانادایی

منتقل شد. این فاجعه منجر به بروز نوعی عدم اطمینان جبران ناپذیر

نسبت به کل سیستم انتقال خون گردید. سازمانCBS  در سال های آغازین

فعالیت خود را بر ملاحظات عملیاتی جهت تثبیت و استقرار سیستم

معطوف کرد. این سازمان پس از چهار سال کار شدید توانست تا

گزارشی مبنی بر ایمن بودن سیستم انتقال خون کشور کانادا و همچنین

دسترسی به مقدار کافی از محصولات خونی با کیفیت بالا و ایمن،

مطابق با نیازهای بالینی را گزارش کند.

در این مقطع زمانی پایه گذار و مدیر ارشد اجرایی CBS استعفا داد و

گراهام شر به عنوان رییس سازمان انتقال خون منصوب گردید. وی در

شروع کار متوجه شد که سازمان تعداد بسیار زیادی اقدامات ابتکاری

مستقل را شروع کرده است که بدون وجود یک سیستم مدیریتی منسجم

هریک از این اقدامات غالبا بر سر منابع محدودی با یکدیگر رقابت

می کنند. با توجه به اینکه سازمان انتقال خون CBS سیستم عملیاتی

مناسب و با ثباتی داشت، گراهام شر فرصت را مناسب دید تا یک سیستم

انتقال خون مدرن و در کلاس جهانی ایجاد کند و همچنین از مدل عملیاتی

منحصر به فرد CBS برای کمک به حل مشکلات سایر بخش های

بهداشتی و درمانی استفاده کند. اما این چنین اقدامی به یک استراتژی

صریح و واضح، یک فرایند جدید اجرای استراتژی، و مهمتر اینکه

به همسو شدن کل اجزا سازمان نیاز داشت.

گراهام شر و تیم مدیریت ارشد پیش از آنکه عازم این سفر سخت شوند،

یک برنامه تغییر صریح و شفاف تنظیم کردند تا نیاز به تغییر پذیری را

برای کلیه کارکنان CBS تشریح کنند (مطابق جدول). کارکنان غالبا در

برابر تغییرات مقاومت می کنند و این نه به علت بی ارزش دانستن تغییر

بلکه به دلیل شک و تردید آن ها نسبت به تعهد مدیر ارشد اجرایی به

پایداری و حمایت از تغییر است. اگر مدیر ارشد صراحتا نارضایتی خود

از وضعیت فعلی را بیان کرده و هم زمان نیز یک برنامه تفصیلی،صریح

و مجاب کننده تغییر را تدوین کند، به مقدار بسیار زیادی برچنین مقاومت

هایی غلبه خواهد کرد.

انجام تجزیه و تحلیل های استراتژیک

این مرحله شامل ارزیابی جامع و گسترده قابلیت ها وعملکرد های

سازمان نسبت به رقبا و همچنین تعیین جایگاه رقابتی شرکت نسبت

به روندهای صنعت است.

تجزیه و تحلیل محیط خارجی

تیم مدیران اجرایی باید تاثیر روند های کلان و سطح صنعت را بر

استراتژی و عملیات های شرکت درک کند. در تجزیه و تحلیل محیط

خارجی سازمان، عوامل اقتصاد کلان همانند رشد اقتصادی، نرخ های

بهره، نوسانات نرخ برابری ارز، قوانین و مقررات و انتظارات کلی از

نقش شرکت در جامعه تحت ارزیابی قرار می گیرد. غالبا به این نوع

ارزیابی تحلیل PESTEL اتلاق می گردد که در آن عناصر و مولفه های

سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فناوری، محیطی و قانونی تحت ارزیابی

قرار می گیرد.

تجزیه و تحلیل محیط خارجی همچنین شامل ارزیابی اقتصاد صنعت با

استفاده از مدل پنج نیروی مایکل پورتر است. این پنج نیرو عبارتند از:

قدرت چانه زنی خریداران، قدرت چانه زنی تامین کنندگان، دسترسی به

محصولات جایگزین، تهدید ورود رقبای جدید و شدت رقابت صنعت.

با استفاده از مدل پنج نیروی پورتر جذابیت یک صنعت مورد سنجش

قرار گرفته و نیروهای مطلوب و تهدید کننده ای که صنعت را شکل

می دهند، شناسایی می شود. تحلیل صنعت همچنین باید شامل مقایسه

عملکرد سازمان نسبت به رقبای صنعت بر حسب نسبت های مالی باشد.

تحلیل محیط خارجی در نهایت به ارزیابی رقبا منتهی می شود. برخی

شرکت ها با جایگزینی کلیه رقبای صنعت در یک جدول 2*2، با محور

هایی که بیانگر ابعاد رقابتی کلیدی همانند تنوع محصولات، قابلیت های

فناوری و ناحیه جغرافیایی است، موقعیت رقابتی خود را تعیین می کنند.

برای ارزیابی و مقایسه عملکرد سازمان با رقبا، این ابعاد قابل تغییر

هستند. شرکت ها با مشخص کردن هر رقیب با دایره ای که اندازه آن

متناسب با یک شاخص کلیدی عملکرد همانند فروش، دارایی، سهم بازار

یا سودآوری است، این بعد سوم (عملکرد) را به جدول اضافه می کنند.

تجزیه و تحلیل داخلی

در تجزیه و تحلیل داخلی، عملکرد و قابلیت های درونی سازمان بررسی

می شود. شرکت هایی که برای ارزیابی عملکرد خود از کارت امتیازی

متوازن و سنجه های عملکردی استفاده نمی کنند، به شدت بر اطلاعات

و داده های مالی تکیه دارند.

برای تجزیه و تحلیل داخلی سازمان ابزار تحلیلی که به شکل گسترده

مورد استفاده قرار می گیرد، تحلیل زنجیره ارزش است که توسط مایکل

پورتر معرفی شده است. در تحلیل زنجیره ارزش، مراحل ارزش آفرین

در قالب فرآیندهایی تعریف می شوند که برای ارائه محصولات و خدمات

به مشتریان ضروری هستند. در تحلیل زنجیره ارزش، علاوه بر فعالیت

های اصلی همانند خلق بازار، تولید و تحویل محصولات و خدمات و

فروش به مشتریان، فعالیت های فرعی یا پشتیبانی همانند تحقیق و

توسعه، مدیریت منابع انسانی و توسعه فناوری که تسهیل کننده فعالیت

های ارزش آفرین اصلی می باشند نیز تحت بررسی قرار می گیرند.

یک شرکت با استفاده از تحلیل زنجیره ارزش می تواند به شناسایی

آن دسته از فعالیت هایی بپردازد که قصد دارد آن ها را به شکل متمایز

و متفاوتی نسبت به رقبا انجام داده تا به یک مزیت رقابتی پایدار دست پیدا کند.

شرکت ها همچنین می توانند برای کلیه فرآیندهای زنجیره ارزش از مدل

های هزینه مبتنی بر فعالیت استفاده کنند. بکارگیری مدل های هزینه یابی

مبتنی بر فعالیت به شرکت کمک می کند تا فرآیندهایی را شناسایی کند

که نسبت به رقبا با هزینه پایین تری (سر منشاء مزیت رقابتی) انجام

شده و همچنین فرآیندهایی را تعیین کند که در حال حاضر نسبت به رقبا

فاقد مزیت هزینه می باشند. شرکتی که از استراتژی تمایز پیروی می کند

مدل هزینه یابی بازخوردی در رابطه با این موضوع ایجاد می کند که

آیا ارزش افزوده ای که در نتیجه تمایز یک فرآیند ایجاد شده است،

بالاتر از هزینه های اضافی ارائه ویژگی ها و خدمات متمایز می باشد

یا خیر؟

شناسایی نقاط ضعف، نقاط قوت، فرصت ها و تهدید ها (SWOT)

پس از این که تحلیل محیط خارجی و داخلی سازمان انجام شد، تیم

برنامه ریزی استراتژیک، تحلیل SWOT را انجام می دهد. تحلیل

SWOT اصلی ترین ابزار تحلیل استراتژی است که نقاط قوت و نقاط

ضعف فعلی سازمان را تعیین کرده و همچنین فرصت ها و تهدیدهای

خارجی که سازمان با آن مواجه است را مشخص می کند.

در ماتریس SWOT ویژگی ها و خصیصه های داخلی سازمان به عنوان

نقاط ضعف و نقاط قوت گروه بندی می شوند. این مشخصه ها در طی

فرآیند برنامه ریزی استراتژیک و در مراحل تحلیل محیط خارجی و

داخلی سازمان شناسایی شده اند.

در تحلیل داخلی و محیط خارجی، مجموعه اطلاعات گسترده ای برای

تیم مدیریت ایجاد شده، که اغلب آن ها هنگامی که در کل بررسی شوند،

می توانند گیج کننده و با اغتشاش همراه باشند. در تحلیل SWOT  کلیه

این وضعیت ها در یک ماتریس خلاصه شده و به تیم مدیران اجرایی

کمک می کند تا کلیه موضوعات کلیدی که سازمان در هنگام توسعه

استراتژی باید مد نظر قرار دهد را تشخیص دهد. به عنوان مثال، از

نقاط قوت تعیین شده می توان برای اجتناب از تهدیدها و افزایش فرصت

ها بهره برداری کرد، و یا این که مدیران از نقاط ضعف داخلی و تهدید

های خارجی آگاه می گردند که با استراتژی باید بر آن ها غلبه کرد.

برخی سازمان ها تحلیل SWOT خود را با استفاده از چهار منظر BSC

ساختار بندی می کنند. به عنوان مثال، شرکت نمرز تحلیل SWOT خود

را بر اساس چهار منظر کارت امتیازی متوازن یعنی مالی، مشتری،

فرآیند و رشد انجام داد. بر این اساس مدیران نمرز به مسائل و ملاحظات

کلیدی دست پیدا کردند که در چهار گروه سهامداران(یا ذینفعان)،مشتریان

و فرآیندها و کارکنان سازماندهی شده و بایستی با استراتژی جدید آن ها

را هدف گیری کرد.

در هریک از مراحل تجزیه و تحلیل استراتژیک موضوعات و مسائلی

مشخص می شود که تاثیر بالقوه استراتژیک دارند. برنامه ریزان با

همکاری تیم مدیران اجرایی باید مهم ترین مفاهیم و استنباط های

استراتژیک را استخراج کنند.

برنامه ریزی استراتژیک چیست؟

پس از جنگ جهانی دوم عدم اطمینان، عدم ثبات و محیط های متحول

بیش از پیش خود را نشان داد و آنچه به عنوان راه حل ارائه شد همانا

برنامه ریزی استراتژیک بود.

برنامه ریزی استراتژیک بستر وچارچوبی برای عملی کردن تفکر

استراتژیک و هدایت عملیات برای رسیدن به هدف و نتایج مشخص

می باشد. به عبارتی برنامه ریزی استراتژیک تلاشی سازمان یافته

برای تصمیم گیری بنیادین و انجام اقدامات اساسی است که سرشت و

سمت گیری آن فعالیت های سازمان را در چارچوب قانونی شکل

می دهد.

برنامه ریزی استراتژیک گونه ای از برنامه ریزی است که در آن هدف،

تعریف تدوین استراتژی هاست. از آنجایی که استراتژی می تواند دارای

عمر کوتاه یا بلند باشد برنامه ریزی استراتژیک می تواند برنامه ریزی

بلند مدت یا کوتاه مدت باشد اما متفاوت از آنهاست.

برنامه ریزی استراتژیک اهداف،خطوط کلی و رسالت سازمان را در

بلندمدت تعیین می کند، جامعیت داشته و در سطح عالی سازمان،

چارچوبی برای برنامه ریزی تاکتیکی و عملیاتی می باشد، از نظر

زمانی بازه بلند مدت را شامل می شود و چتری برای کل سازمان است.

هنری مینتزبرگ، استراتژیست معروف کانادایی پنج تعریف از استراتژی

ارائه داده است که به آن می توان 5p نام نهاد. یعنی می توان استراتژی

را به معنای طرح و نقشه، یا صف آرایی، یا الگو، یا موضع و یا دیدگاه

تعریف نمود.

تعاریف برنامه ریزی استراتژیک از نظر:

فرای و استونر: برنامه ریزی استراتژیک، ابزار مدیریتی توانمندی است

که برای کمک به شرکت های کوچک طراحی می شود تا آن ها به

صورت رقابتی خود را با تغییرات پیش بینی شده محیط تطبیق دهند.

خصوصا، فرآیند برنامه ریزی استراتژیک یک نگرش و تجزیه و تحلیلی

از شرکت و محیط مربوط به آن ارائه می کند، شرایط فعلی شرکت را

توضیح می دهد و عوامل کلیدی موثر بر موفقیت آن را شناسایی می کند

((fry  and stoner,1995,12.

لرنر: برنامه ریزی استراتژیک فرآیند تغییر سازمانی مستمر و پیچیده

است. اگر ویژگی های زیر ترکیب شوند، فرآیند برنامه ریزی

استراتژیک موفق و جامعی را تعریف می کند. برنامه ریزی

استراتژیک نگاه به آینده دارد و تمرکز بر آینده پیش بینی شده است.

به این مسئله توجه دارد که جهان بعد از 5 الی 10 سال چه تفاوت هایی

با اکنون خواهد داشت. در صدد خلق آینده سازمان بر مبنای آن چیزی

است که احتمال می رود در آینده ایجاد شود. بر مبنای تجزیه و تحلیل

روند ها و سناریوی پیش بینی شده برای گزینه های ممکن در آینده

در آینده است و نیز بر مبنای تجزیه و تحلیل داده های داخلی و خارجی

است.

منعطف و متمایل به ایجاد تصویری بزرگ از آینده سازمان است. برنامه

ریزی استراتژیک سازمان را با محیط تطبیق می دهد، زمینه ای

برای دسترسی به اهداف ایجاد می کند، چارچوب و جهتی برای سازمان

فراهم می سازد تا به آینده دلخواه خود برسد.

چارچوبی به وجود می آورد که با تجزیه و تحلیل کامل سازمان، محیط

داخلی و خارجی و پتانسیل های سازمان در آن چارچوب می توان به

مزیت رقابتی دست یافت. این امر سازمان را قادر می سازد تا به

روندها، اتفاقات، چالش ها و فرصت های به وجود آمده، از طریق

چارچوبی از بینش و ماموریت ایجاد شده توسط فرآیند برنامه ریزی

استراتژیک پاسخ دهد.

برنامه ریزی استراتژیک فرآیندی نظری و کیفی است. داده های نرم

مثل تجارب، نیات و ایده های موجود در گفتگوهای روزانه سازمان

را ترکیب می کند و در صدد ارائه یک بینش و هدف سازمانی روشن

است. به سازمان اجازه تمرکز می دهد، زیرا فرآیندی پویا و مستمر

از فعالیت های خود تحلیلی است.

فرآیند یادگیری مستمر، در جریان و گفتگوی سازمانی است که به فراتر

از دسترسی به یک سری اهداف از پیش تعیین شده توسعه می یابد.

برنامه ریزی استراتژیک درصدد است روشی که یک سازمان فکر و

عمل می کند را تغییر داده یک سازمان یاد گیرنده به وجود آورد. وقتی

موفقیت آمیز باشد، تمامی نواحی عملیاتی را تحت تاثیر قرار داده و به

عنوان قسمتی از فلسفه و فرهنگ سازمان در می آید.

پفر: برنامه ریزی استراتژیک فرآیند ایجاد و توسعه رویه ها و عملیات

ضروری برای دستیابی به آینده است. وی بین برنامه ریزی بلند مدت

که به صورت واکنشی است و برنامه ریزی استراتژیک که سازمان را

مجاز به خلق آینده اش می کند تفاوت قائل می شود.

مک کون: برنامه ریزی استراتژیک فرآیندی است برای بازسازی و

انتقال سازمانی است. به نظر وی در برنامه ریزی بلند مدت اهداف و

پیش بینی ها بر اساس فرض ثبات سازمانی است، در حالی که در برنامه

ریزی استراتژیک نقش سازمان در محیط آن بررسی می شود.

برنامه ریزی استراتژیک باعث می شود تا سازمان فعالیت ها و خدماتش

را برای برآوردن نیاز های در حال تغییر محیط تطبیق دهد. این برنامه

ریزی نه تنها چارچوبی برای بهبود برنامه ها ارائه می دهد بلکه

چارچوبی برای ساختاردهی مجدد برنامه ها، مدیریت و همکاری ها

و نیز برای ارزیابی پیشرفت سازمان در این زمینه ها ارائه می کند.

نویسندگان و اندیشمندان مدیریت هر کدام تعریف خاصی از این نوع

برنامه ریزی ارائه داده اند که شاید بتوان همه آن ها را در این تعریف

خلاصه کرد که برنامه ریزی استراتژیک فرآیندی است در جهت تجهیز

منابع سازمان و وحدت بخشیدن به تلاش های آن برای نیل به اهداف و

رسالت های بلند مدت، با توجه به امکانات و محدودیت های درونی و

بیرونی.

عناصر برنامه ریزی استراتژیک

یک برنامه ریزی استراتژیک، بستر یا چارچوبی است که برای عملی

ساختن تفکر استراتژیک و هدایت عملیات که منجر به تحقق نتایج مشخص

و برنامه ریزی شده گردند، می باشد. چنین چارچوبی دارای هفت عنصر

مشخص است:

1.ماموریت سازمان(تعیین کننده چه؟):عبارتی است که به مفهوم سازمان

هویت می بخشد.

هر یک از شش عنصر دیگر از برنامه ریزی استراتژیک می بایست به

طور مستقیم از ماموریت سازمان حمایت و پشتیبانی نماید.

2.تحلیل های استراتژیک(تعیین کننده چرا؟):تحلیل های استراتژیک در

حقیقت بانک اطلاعاتی برنامه استراتژیک را تشکیل می دهد.

3.استراتژی(تعیین کننده به کدام جهت؟):عناصر تشکیل دهنده

استراتژی، جهت گیری کلان سازمان را مشخص می کند.

4.اهداف بلند مدت(تعیین کننده چه وقت و چگونه؟): اهداف بلند مدت

مشخص کننده نتایج استراتژیکی است که ماموریت و استراتژی سازمان

باید به آن ها دست یابد.

5.برنامه های تلفیقی(تعیین کننده چه وقت و چگونه؟): بیانگر عملیات

عمده میان فعالیتی است که برای تحقق استراتژی ودستیابی به اهداف بلند

مدت مورد نیاز هستند.

6.برآورد های مالی(تعیین کننده برآورد مالی عناصر فوق): هدف این

بخش از فرآیند برنامه ریزی، خلاصه سازی ابعاد مالی برنامه در یک

قسمت مستقل است.

7.خلاصه اجرایی(تعیین کننده عناصر فوق): این گزارش به طور

مختصر برنامه را از دیدگاه مدیریت عالی اجرایی نشان می دهد.

اگرچه هریک از این عناصر به طور مستقل و جدا توسعه و تکامل

می یابد، ولی بین آنها یک نوع ارتباط درونی نیز وجود دارد. آن ها بر

روی هم ابزار مدیریتی مهمی را تشکیل می دهند که با استفاده از آن

می توان ماهیت و مفهوم اصلی سازمان، جهت گیری کلان یا استراتژی

مناسب و نقشه راهنمای لازم برای پیاده سازی استراتژی اتخاذ شده و

دستیابی به نتایج بلند مدت را نیز تعیین کرد.

نظام برنامه ریزی استراتژیک

برنامه ریزی استراتژیک غالبا به عنوان نظامی تلقی می شود که در آن

مدیران شرکت ها در سطوح و مشاغل مختلف اقدام به تصمیم گیری و

اجرا و کنترل آن ها می نماید. به عنوان مثال لورنش معتقد است که هر

نظام برنامه ریزی استراتژیک باید به چهار پرسش زیر پاسخ دهد:

1.به کجا می رویم؟(فلسفه وجودی)

2.چگونه می خواهیم به مقصد برسیم؟(استراتژی)

3.امکانات ما برای اقدام چیست؟(بودجه)

4.چگونه آگاه می شویم که در مسیر درست حرکت می کنیم؟(کنترل)

رویکرد برنامه ریزی استراتژیک

برای طرح یک برنامه ریزی استراتژیک می توان سه گام اساسی را در

نظر گرفت و بر اساس آن طرح استراتژیک را برنامه ریزی و اجرا کرد

این سه گام عبارتند از:

1. جایگاه خود را به عنوان یک سازمان مشخص کنیم(کجا هستیم؟)

2. در آینده در نظر داریم چه موضعی داشته باشیم(به کجا می رویم؟)

3. برای رسیدن به هدف یک رویکرد بنا کنیم و آن را به مرحله اجرا در آوریم.

ویژگی های گام اول: در این مرحله 5 تا 10 درصد وقت صرف

برنامه ریزی می شود. به عبارتی در این گام، برنامه ریزی نقش

عمده ای ندارد فقط جایگاه و وضعیت کنونی سازمان تعیین می شود

و در حقیقت مشخص می گردد که در ابتدای کار کجا هستیم.

گام دوم: 40 تا 60 درصد وقت گروه را به خود اختصاص می دهد.

کیفیت تصمیمات این گام بر کامیابی برنامه ریزی استراتژیک تاثیر

به سزایی دارد.

گام سوم: در این مرحله نیز 40 تا 60 درصد وقت گروه صرف

برنامه ریزی می شود. در خلال این گام گروه استراتژی ها را برای

تحقق چشم انداز تدوین می کند. در طول اجرای گام سوم، گروه طراحی

تاکتیک را آغاز می کند که به تحقق طرح استراتژیک کمک خواهد کرد.

رویکرد موثر در برنامه ریزی استراتژیک

تجربیات گذشته نشان می دهد که رویکردی در برنامه ریزی استراتژیک

که موفق به تحقق با ثبات ترین نتایج در یک دوره زمانی منطقی می شود

که از مجموعه ای از جلسات تیمی برنامه ریزی باز و گسترده و نتیجه

گرا استفاده کند. هریک از جلسات باید به گونه ای سازماندهی شود که

صرفا بر روی یک یا چند جزء از فرآیند برنامه ریزی استراتژیک،

متمرکز گردد. تعداد جلسات بر حسب پیچیدگی موضوع برنامه ریزی

و همین طور سطح تخصصی تیم برنامه ریزی می تواند بین 4 تا حداکثر

8 جلسه در نوسان باشد. یکی از دلایل عملی بودن این رویکرد، تاکید و

تعادل مناسبی است که بین فرآیند برنامه ریزی و محتوای برنامه ریزی

استراتژیک ایجاد شده است. فرآیند برنامه ریزی بستری است که در آن،

برنامه استراتژیک تهیه می شود.      در برنامه ریزی استراتژیک، هم

محتوا و هم فرآیند از وزن و اهمیت یکسانی برخوردار است. برنامه

استراتژیک می بایست جامعیت و ساختار منطقی مناسبی داشته باشد به

گونه ای که هر یک از بخش ها و یا اجزای آن را باید بتوان به راحتی

طراحی و مدون کرد.

ویژگی های برنامه ریزی استراتژیک

در مطالعات راماینو جام و ونکاتران در سال 1987 و نیز ولیاث و

شورتل در سال 1993، ویژگی های برنامه ریزی استراتژیک به شرح

زیر عنوان شده است:

در یک گفتار ساده، یک برنامه استراتژیک می تواندعملکرد را بهبود

بخشد.اعضای یک سازمان در لابلای کارهای وظیفه ای ثابت و چالش

های روزانه سر در گم می شود و ممکن است که جهت اهداف سازمان

را گم کنند و بینش خود را نسبت به آن از دست بدهند. یک برنامه

استراتژیک می تواند، نه تنها درک اعضا از اهداف را بیشتر کند بلکه

تفکر آینده گرا را بر مبنای درک مشترکی از رسالت سازمان تحریک

و ایجاد کند. همکاری بین اعضای یک سازمان وقتی با مفروضات

مشترکی نسبت به اهداف مشترک فعالیت کنند، بسیار موثر و اثر بخش

می شود. و در نهایت اینکه، یک برنامه ریزی استراتژیک موفقیت آمیز

برنامه ایست که:

1. به عمل ختم شود.

2. بینش مشترکی بر مبنای ارزش ها ایجاد کند.

3. فرآیندی همگانی و مشارکتی است که کارکنان و مدیران احساس مالکیت مشترک نسبت به آن دارند.

4. مسئولیت در قبال جامعه را می پذیرد.

5. نسبت به محیط خارجی سازمان حساس بوده و بر آن تمرکز دارد.

6. بر مبنای داده های با کیفیت بالا طرح ریزی می شود.

راسل اکاف در مورد برنامه ریزی سه ویژگی را بر می شمرد:

1.برنامه ریزی چیزی است که ما پیش از هر کاری انجام می دهیم، یعنی

تصمیم گیری مبتنی بر پیش بینی است.

2. برنامه ریزی هنگامی لازم است که موقعیتی که ما میل داریم در آینده

به آن دست یابیم، متضمن مجموعه ای از تصمیماتی باشد که متکی به

یکدیگرند، یعنی با یک نظام تصمیم گیری مواجهیم.

3.برنامه ریزی، فرآیندی است که در جهت ایجاد یک یا چند موقعیت

آتی سوق داده می شود که دلخواهانه هستند و به نظر می رسد اتفاق

نمی افتد مگر این که کاری صورت گیرد.

موارد ذکر شده در برنامه ریزی استراتژیک نیز صدق می کند.

مراحل برنامه ریزی استراتژیک

1. ارزیابی محیط داخلی و خارجی

2. تدوین رسالت، دور نما

رسالت: رسالت همان فلسفه وجودی سازمان و نقطه آغازین برنامه

استراتژیک است. بیانگر ماهیت و مفهوم فعالیت های سازمان است،

قصد سازمان و تعهدات فلسفی سازمان را بیان می دارد و در آن به

موضوعات زیر اشاره  می شود:

اصول، ارزش ها و فلسفه وجودی سازمان، هویت کار، هویت سازمان،

وجه تمایز سازمان با سایر سازمان ها، مشتری سازمان، محصول یا

خدمت ارائه شده از سوی سازمان.

چرا نیاز به رسالت داریم؟

1. به علت تدوین مقاصد مهم، روشن و مرتبط

2. به علت کسب حمایت در خارج از سازمان، ایجاد چارچوبی برای تصمیم گیری و ایجاد تعهد در کارکنان

دور نما (چشم انداز)

چشم انداز عبارتی است فلسفی که نشان می دهد چگونه مایلید مشتری،

کارکنان و ذینفعان به شما بنگرند. چشم انداز عاملی انگیزشی است برای

تلاش جهت توسعه در آینده.

ابتدا باید رسالت تدوین شود و سپس دور نما زیرا که اول باید فلسفه

وجودی سازمان و وظایف ذکر شود و سپس به آینده اندیشید. رسالت با

تعهد همراه است و حالت استمرار دارد و برای مدت طولانی بدون تغییر

باقی می ماند در حالی که دور نما جنبه وعده و آرزو دارد و نه تعهد.

3.تعیین اهداف کلی و اختصاصی

اهداف کلی:

اولین سطح از سلسله مراتب اهداف هدف نهایی است که همه سازمان با

امکاناتش برای نیل به آن بسیج می شود. این اهداف جهت گیری سازمان

را مشخص می کند و حلقه اتصال رسالت و دور نمای سازمان به مرحله

اجرا است.

اهداف اختصاصی:

اهداف ویژه و اختصاصی اهدافی هستند که مشخص، قابل اندازه گیری،

قابل دستیابی، قابل اعتماد و دارای بازه زمانی مشخص می باشند. این در

حالی است که رسالت، دور نما واهداف کلان قابل اندازه گیری نیستند.

یک هدف اختصاصی مناسب باید امکان پذیر، قابل قبول، قابل انعطاف،

قابل دستیابی، قابل سنجش، انگیزاننده ومتمرکز کننده تلاش ها باشد.

4.شناسایی مشکلات استراتژیک

به منظور تعیین مسائل و مشکلات استراتژیکی که می بایست برای آن ها

برنامه ریزی نمود، راهکارهای مختلفی وجود دارد. از جمله راهکارهای

مبتنی برهدف و راهکار سناریو.

راهکار مبتنی بر هدف به این شکل است که ابتدا پیشرفت فعالیت بررسی

می شود و با هدف دلخواه تعیین شده مقایسه می گردد تا مشخص شود

که آیا به هدف نزدیک شده ایم یا خیر. اگر به هدف نرسیده ایم یا از آن

فاصله گرفته ایم در واقع مشکل استراتژیک شناسایی می شود. راهکار

بعدی راهکار سناریو است که طی آن سازمان تصویر آرمانی یا بهترین

آینده را ترسیم می کند و تاکیدش برآن است که سازمان چگونه باید از

جایگاه کنونی به آرمان و هدف مشخص شده در آینده برسد.

مسائل و مشکلات استراتژیک را می توان به طور عملی از طریق روش

های زیر تعیین نمود:

1. ارزیابی محیط داخلی

2. ازریابی محیط خارجی

3. بررسی برنامه های کوتاه مدت یا برنامه سال های آتی سازمان

4. بررسی برنامه های بلند مدت

5. استفاده از نمودار استخوان ماهی به منظور یافتن علل مشکل

6. استفاده از بارش افکار

پس از مشخص نمودن مسائل استراتژیک نوبت به اولویت بندی مسائل

می رسد. در این مرحله ابتدا بر روی معیارهایی که برای اولویت بندی

به کار می رود، توافق صورت می گیرد. آن گاه به معیارها وزن

می دهیم و برای هریک از مسائل استراتژیک ضریبی بین 1 تا 5

می دهیم. سپس آن عدد را در ارزش یا وزن معیار ضرب کرده تا

وزن مشکل مربوطه به دست آید.بدین ترتیب مشکلی که اهمیت

بیشتری دارد با توجه به وزن داده شده به مسائل استراتژیک، مشخص

می شود تا در اولویت توجه و اقدام قرار گیرد.

5.تهیه و تدوین برنامه عملیاتی

برنامه عملیاتی یک اقدام قهرمانانه است که کمک می کند رویاها و

تصوراتمان به واقعیت تبدیل شود. برنامه عملیاتی روشی است که شما را

اطمینان می بخشد تا چشم انداز سازمانتان را به طور دقیق و روشن

مشخص کنید، همچنین روشی را توضیح می دهد که گروه شما به کار

می گیرد تا استراتژی ها را به تحقق اهداف منتهی کند. یک برنامه

عملیاتی شامل مجموعه ای از گام های عملیاتی است که انجام می گیرد تا

به اهداف از پیش تعیین شده مان برسیم.

6. تدوین استراتژی

7. تعیین شاخص های پایش

انواع شاخص های سنجش و پایش عملکرد

شاخص داده یا ورودی: سنجش مقدار منابع مورد نیاز برای ارائه خدمت

مانند: نیروی انسانی، مواد و لوازم مورد نیاز.

شاخص ستانده یا خروجی: مقدار عرضه خدمات را می سنجد. بر سطح

فعالیت سازمان متمرکز است. رایج ترین نتیجه این شاخص سنجش حجم

کار است که همان زمان تخصیص داده شده پرسنل برای ارائه خدمات

است.

شاخص کارایی: منظور همان نسبت هزینه به ستاده، نسبت ستاده به داده،

نسبت ستاده در واحد زمان است و همان بهره وری را نشان می دهد.

شاخص کیفیت: این شاخص اعتبار، دقت، صحت و کفایت خدمات را

می سنجد.

پایش عملکرد: به طور کلی می توان گفت پایش، اطلاعاتی برای مقایسه

فعالیت ها با استانداردها فراهم می کند که به دنبال آن برای رفع نواقص،

کنترل انجام می شود. از نشانه های یک پایش موفق، ارتباطات مناسب

و گزارش دهی و گزارش گیری به موقع و دقیق می باشد.

پایش می بایست جامع، پویا، گویا و موثر باشد و نتایج حاصل از آن به

اعضای گروه بازخور شود.

ابزارهای برنامه ریزی استراتژیک

1. مالیات در اقتصاد ایران: در اقتصاد ایران موضوع مالیات، یک

مزیت و در عین حال عامل منفی است. زیرا در ایران تنها بر بخشی

از کالاهای مصرفی می توان مالیات گرفت. در بخشی دیگر نیز می توان

عوارض وضع کرد، اما در کل مالیات نمی تواند صد در صد دریافت

گردد.

دو گروه مالیات وجود دارد:

الف) مالیات بر پایه در آمد

ب) مالیات بر پایه مصرف

مالیات بر پایه درآمد را بر اساس پایه و یا منبع مالیاتی به سه گروه عمده

تقسیم می کنند:

1.مجموع درآمد: مالیات بر مجموع درآمد، فرد را مخیر می سازد که بین

پس انداز و مصرف یکی را انتخاب کند.

2.مالیات بر سود: تاثیر آن در بنگاه در تمایل به سرمایه گذاری از طریق

تاثیر در نرخ خالص سرمایه گذاری است.

3.مالیات بر درآمد از کار: این مالیات تاثیر بر عرضه کار دارد. عوامل

روانی، اجتماعی و... بر این بخش تاثیر دارد.

همچنین مالیات های با منشاء مصرف و یا هزینه در ایران امکان زیادی

برای اخذ آن از طریق شخص وجود ندارد. مالیات بر مصرف، امکان

جمع آوری آن نیست. به همین دلیل، مالیات بر مصرف از طریق مالیات

بر کالا گرفته می شود. مالیات بر مصرف تصاعدی نیست، اما می توان

کالاها را به کالاهای ضروری، نیمه ضروری و غیر ضروری تقسیم

نمود و در هر بخش به نرخ معینی مالیات اخذ نمود.

مالیات های بر مصرف می تواند به سه گروه تقسیم شود:

1.مالیات های عمومی

2.مالیات های انتخابی

3.مالیات بر ارزش افزوده

می توان نتیجه گرفت که مالیات بر هزینه دارای اثر تخصیصی است.

یعنی که در رشد تولید تاثیر دارد. در حالی که مالیات بر مصرف دارای

تاثیر توزیعی و یا اثر عدالت اجتماعی است.

2. کنترل های پولی: سیاست های پولی خود به دو دسته تقسیم

می شوند:

الف) سیاست های عام پولی که کل اقتصاد را متاثر نموده و عبارتند از:

نرخ ذخیره قانونی

نرخ تنزیل مجدد

عملیات بازار

ب) ابزار های خاص سیاست پولی: مثل نرخ بهره در ارائه تسهیلات

که در ارئه تسهیلات، بخش های کشاورزی، صنعتی و خدمات تبعیض

قائل می شود.

مزایای برنامه ریزی استراتژِیک

1.یکی از مزایای برنامه ریزی استراتژیک هادی بودن آن است. این نوع

برنامه ریزی جهت و مسیر فعالیت ها و عملیات سازمان را مشخص

ساخته و به عنوان راهنمای سازمان عمل می کند.

2.جهت گیری آینده اولویت ها را مشخص می کند و تصمیم های امروز

را در پرتو پیامد های آینده اتخاذ می کند.

3.برنامه ریزی استراتژیک نقش هماهنگ کننده بین برنامه های عملیاتی

سازمان را انجام می دهد و اقدامات واحد های مختلف را در یک مسیر

جهت می بخشد.

4.با اوضاع و شرایطی که به سرعت دستخوش تغییر می شوند به روش

کارساز برخورد کرده و کار تیمی و تخصصی کارشناسی ایجاد می کند.

5.برنامه ریزی استراتژیک با نگرش بلند مدت، به پیش بینی آینده

می پردازد و از این رو اطلاعاتی را در خود دارد که برای اقدامات دراز

مدت مدیران مفید است.

6.برنامه ریزی و مدیریت استراتژیک خواهان بینش استراتژیک در

سراسر واحد های سازمانی و از جمله همه سیستم های اداری است و به

جای اینکه عملی مکانیکی باشد نقش محوری افراد، گروه ها و نفوذ

فرهنگ سازمان را به رسمیت می شناسد.

محدودیت های برنامه ریزی استراتژیک

با وجود مزایای بر شمرده، بسیاری از صاحب نظران نیز برنامه ریزی

استراتژیک را نا کارا و گاهی اوقات زائد می دانند و محدودیت هایی را

در جهت کاربرد آن بیان می دارند که عبارت است از:

1.بالا بودن هزینه هایی که جهت امر برنامه ریزی نیاز است و اغلب

سازمان های کوچک امکان استفاده از آن را پیدا نمی کنند.

2.از نظر زمانی این نوع برنامه ریزی نیاز به زمان طولانی دارد،

سازمان ها برای برنامه ریزی باید مدت زمان زیادی وقت صرف کرده

و مراحل مختلف این فرآیند را پشت سر نهند تا سیستم برنامه ریزی

استراتژیک بتواند شروع به کار بکند.

3.فرآیند برنامه ریزی استراتژیک بیش از آنچه هست یا می تواند باشد

منطقی و تحلیلی ارائه شده است. طرح آن بیش از اندازه ذهنی است

و نمی تواند پویایی های اجتماعی-سیاسی کار در هر سازمانی را ملحوظ

دارد.

4.تصمیم گیری در مورد ماموریت و اهداف همواره ساده نیست و ممکن

است معنایی نداشته باشد.

5.برنامه ریزی استراتژیکی از نظر تخصصی نیاز به نیروی انسانی

متخصص دارد که در دسترس همه سازمان ها نیست.

6.عدم دسترسی سازمان ها برای رسیدن به اطلاعات جامع و به موقع

در مورد محیط تحولات و رویداد های کلان محیطی.

7.عدم آشنایی مدیران با مباحث مدیریت استراتژیک و برنامه ریزی

استراتژیک و عدم اعتماد آن ها به برنامه ریزی استراتژیک.

کاربرد های برنامه ریزی استراتژیک

1.آماده سازی سازمان برای پذیرش تغییرات داخلی و خارجی.

2.تبدیل سازمان به موسسه ای فعال، تاثیر گذار و پیشرو به جای آن که

سازمان تنها نسبت به وقایع واکنش نشان دهد.

3.کسب حداکثر خروجی از تلاش های سازمان.

4.آماده سازی سازمان به منظور شناسایی، اولویت بندی و استفاده از

فرصت ها.

5.برنامه ریزی موثر برای تخصیص منابع و زمان.

6.فراهم آمدن چارچوبی برای ایجاد ارتباط بین اعضای سازمان.

7.برنامه ریزی استراتژیک نقش هماهنگ کننده بین برنامه های عملیاتی

سازمان را انجام می دهد و اقدامات واحدهای مختلف را در یک مسیر

جهت می بخشد.

8.برنامه ریزی استراتژیک با نگرش بلند مدت، به پیش بینی آینده

می پردازد و از این رو دارای اطلاعاتی است که برای اقدامات دراز

مدت مدیران مفید است.

9.جهت گیری آینده اولویت ها را مشخص می کند و تصمیم های امروز

را در پرتو پیامد های آینده اتخاذ می کند.

جایگاه سازمانی برنامه ریزی استراتژیک

برنامه ریزی استراتژیک در سازمان های کوچک و بزرگ به طور

متفاوتی شکل گرفته و اجرا می شود. در سازمان های کوچک، روش

برنامه ریزی بیشتر جنبه غیر رسمی داشته و اغلب اوقات تابع نظرات

فردی مدیر است. او اهداف و استراتژی های آتی را تعیین کرده و غالبا

به طور شفاهی و تلویحی به زیر دستان ابلاغ می کند. اما در سازمانهای

بزرگ برنامه ریزی استراتژیک تابع نظم خاصی بوده و به طور فردی

انجام نمی گیرد و بنابراین نیاز به تشکیلات و جایگاه خاصی در سازمان

دارد. همانطور که از فرآیند برنامه ریزی استراتژیک مستفاد می گردد،

گروهی از متخصصان و کارشناسان برنامه ریزی به همراه مدیران عالی

و سیاست گذاران سازمان، باید در امر برنامه ریزی استراتژیک

همکاری نمایند. در سازمان های متمرکز، گروه برنامه ریزی در سطوح

عالی سازمان قرار گرفته و عنان برنامه ریزی به دست مدیران بالاست.

در سازمان های غیر متمرکز، گروه های تخصصی کوچک تر با مدیران

میانی و پایه، کار برنامه ریزی را انجام می دهند. البته آنان نیز برای

انجام مرحله اول از نظرات مدیران عالی سازمان بهره می گیرند. شاید

مناسب ترین جایگاه برای برنامه ریزی استراتژیک در سازمان ترکیب و

تلفیقی در رده های مختلف سازمان و مشارکت دادن مسئولان سطوح

مربوطه در امر برنامه ریزی است. بدین ترتیب کار جمع آوری

اطلاعات، احصای اهداف و استراتژی های ممکن،انجام پیش بینی های

لازم و سایر امور فنی با سهولت بیشتری انجام شده و به علت حضور

مسئولان سطوح مختلف در امر برنامه ریزی، انگیزه عمل و ضمانت

اجرای استراتژی های انتخابی افزایش می یابد و تشکل سازمانی قوی تر

می گردد.

البته عواملی چون نوع عملیات سازمان، حساسیت های ماموریت های آن

و طرز تلقی های مدیران، در جایگاه سازمانی برنامه ریزی استراتژیک

تاثیر می گذارد. به فرض، مدیرانی که مایلند به تنهایی تصمیم گیری

نموده و مستقلا عمل نمایند، مسلما در تعیین استراتژی ها نیز به همین

ترتیب عمل می کنند و یا مدیرانی که به برنامه ریزی استراتژیک اعتقاد

چندانی ندارند یا ثباتی برای شغل خود احساس نمی کنند، به برنامه ریزی

استراتژیک بها نداده و جایگاهی برای آن قائل نخواهند بود.

مدل های برنامه ریزی استراتژیک

مدل های برنامه ریزی استراتژیک سازمان های بزرگ:

تاکنون مدل های زیادی از برنامه ریزی استراتژیک برای سازمان های

بزرگ ارائه شده است. برخی از مدل های مهم عبارتند از:

1.مدل فرآیند برنامه ریزی جامع تایلر

2.مدل گلوئگ

3.مدل رابسون

4.مدل استینر

5.مدل ماندی و پرمیاکس

6.مدل هیل: هیل این مدل را در سال 1992 مطرح نمود. در این مدل از

تحصیل محیط درونی و محیط بیرونی استراتژی مناسب مشخص میشود

و با استراتژی گذشته سازمان مقایسه می شود. در صورت تعارض بین

استراتژی آینده و گذشته، موارد تعارض مشخص شده و با استفاده از

سیستم اطلاعات، تغییرات لازم در ساختار و سیستم کنترل ایجاد می شود

و نهایتا برای اجرای استراتژی جدید ساختار و سیستم کنترل مناسب

طراحی و اجرا می شود.

7.مدل دیوید: این مدل نسبت به مدل هیل از جامعیت بیشتری برخوردار

است. دراین مدل در حقیقت سه گام اساسی برداشته می شود و در هر

کدام مراحلی را باید طی کرد.

این مدل توسط دیوید در سال 1994 بیان شد. این مدل در سه مرحله

طراحی می شود:

مرحله اول: تدوین استراتژی

مرحله دوم: اجرای استراتژی

مرحله سوم: ارزیابی استراتژی

8.مدل رایت: رایت این مدل را در سال 1992 بیان کرده است. این مدل

دارای پنج مرحله اصلی است. همه مراحل تحت تاثیر نظام اطلاعاتی

است.

9.مدل برایسون:

این مدل شامل یک فرآیند پیوسته و تکرار پذیر می باشد که پیش از اتخاذ

هر تصمیمی آغاز شده و پس از اجرای آن تصمیم ادامه می یابد. در این

جا این فرآیند در قالب ده مرحله شرح داده می شود. از خصوصیات این

فرآیند این است که نتایج حاصل از هر مرحله می تواند در بازنگری یا

تکمیل مراحل پیش از آن مورد استفاده قرار گیرند.

مراحل فرآیند برنامه ریزی استراتژیک در مدل برایسون به شرح زیر

می باشد:

1.توافق اولیه:در این مرحله ضرورت برنامه ریزی استراتژیک برای

سازمان مورد برنامه ریزی بررسی شده و آشنایی با این سازمان ها،

واحد ها، گروه ها یا افرادی که باید در برنامه ریزی درگیر شوند

مشخص گردیده و توجیه برنامه ریزی حاصل می شود.

2.تعیین وظایف: در این مرحله هدف این است که سازمان و افراد آن

وظایفی را که از طرف مراجع ذیصلاح به آن ها محول شده است

شناسایی نمایند.

3.تحلیل ذینفعان: تحلیل ذینفعان پیش درآمد ارزشمندی برای تنظیم بیانیه

ماموریت سازمان است. تحلیل ذینفعان بسیار ضروری است چرا که رمز

موفقیت در بخش دولتی و غیر انتفاعی ارضای ذینفعان کلیدی سازمان

است.

4.تنظیم بیانیه ماموریت سازمان: ماموریت سازمان جملات و عباراتی

است که اهداف نهایی سازمان، فلسفه وجودی، ارزش های حاکم بر

سازمان و نحوه پاسخگویی به نیاز ذینفعان را مشخص می کند.

5.شناخت محیط سازمان: اساس استراتژیک عمل کردن شناخت شرایط

است. در این مرحله، محیط خارجی سازمان در قالب شرایط سیاسی،

اقتصادی، اجتماعی و تکنولوژیکی مورد بررسی قرار گرفته و نقاط

قوت و ضعف آن ها برای سازمان تعیین می گردند. در راستای شناخت

محیط سازمان، در این مرحله محیط داخلی نیز در قالب ورودی ها،

خروجی ها، فرآیند و عملکرد سازمان مورد مطالعه قرار می گیرند.

6.تعیین موضوعات استراتژیک پیش روی سازمان: این مرحله قالب

فرآیند برنامه ریزی استراتژیک است. هدف این مرحله تعیین انتخاب

هایی است که سازمان با آن ها مواجه است.

7.تعیین استراتژی ها: به منظور پرداختن به هریک از موضوعات

استراتژیک پیش روی سازمان باید اقداماتی صورت گیرد که در قالب

برنامه ها، اهداف، طرح ها و... بیان می شوند. این اقدامات استراتژی

نامیده می شود.

8.شرح طرح ها و اقدامات: از این مرحله به بعد از مدل برایسون

مربوط به اجرای برنامه و مدیریت استراتژیک می گردد. در این

مرحله به منظور اجرای هریک از استراتژی های انتخاب شده تعدادی

طرح و اقدام تعریف می گردد.

9.تنظیم دورنمای سازمانی برای آینده: در این مرحله توصیفی از شرایط

آینده سازمان در صورت به کارگیری استراتژی های تدوین شده و

استفاده از تمام نیرو و منابع سازمان ارائه می شود.

10.برنامه عملیاتی یک ساله: در این مرحله با استفاده از اطلاعات

تدوین شده در مرحله هشتم و بر اساس اولویت های تعیین شده توسط

تصمیم گیران، یک برنامه عملیاتی تهیه شده و بر اساس آن مدیریت

و کنترل طرح ها واقدامات انجام می شود.

مدل های برنامه ریزی استراتژیک سازمان های کوچک:

در رابطه با برنامه ریزی استراتژیک سازمان های کوچک مدل زیادی

توسعه نیافته است. از بررسی منابع مختلف سه مدل شناسایی شد. این

مدل ها عبارتند از:

1. مدل برنامه ریزی استراتژیک پایه ای

2. مدل مازور

3. مدل فرای و استونر

برنامه ریزی استراتژیک در بخش دولتی

برنامه ریزی استراتژیک در بخش خصوصی توسعه یافته است. تجارب

اخیر مبین آن است که رویکرد های برنامه ریزی استراتژیک که در

بخش خصوصی تدوین شده اند می توانند به سازمان های عمومی و

غیر انتفاعی و همچنین جوامع و دیگر نهادها کمک کنند تا با محیط های

دستخوش تغییر، برخوردی مناسب داشته و به شیوه ای کارسازتر عمل

کنند. البته این به آن معنا نیست که همه رویکرد های برنامه ریزی

استراتژیک بخش خصوصی در بخش های عمومی و غیر انتفاعی به

یک اندازه کاربرد داشته باشد.

برایسون مدل های برنامه ریزی استراتژیک را بررسی کرده و شرایط

به کارگیری آن ها در بخش های عمومی و غیر انتفاعی مورد تحلیل

قرار می دهد و در نهایت خود رویکردی ارائه می دهد که در بخش های

عمومی و غیر انتفاعی قابل کاربرد باشد.

موانع بالقوه پیشرفت برنامه ریزی استراتژیک

1.عدم اعتقاد مدیران اجرایی سازمان

2.بزرگی یا کوچکی بیش از اندازه گروه برنامه ریزان برای در بر

گرفتن تمامی رهبران و تصمیم گیران

3.نداشتن فرهنگ برنامه ریزی

4.عدم تعهد لازم در قبال استفاده از زمان و سایر منابع

5.افزایش کار روزمره و وجود فشارهایی که برنامه ریزی کردن را تحت الشعاع قرار می دهد

6.عدم تطبیق الگوی برنامه ریزی استراتژیک با شرایط خاص خود

7.عدم تمایل به داشتن تصویری ایده آل از آینده

8.پرهیز از تصمیم گیری های مشکل، عدم موفقیت در تعیین اولویت ها و بودجه برنامه ای

9.عدم موضع گیری مثبت

10.علاقه و پشتکار ناکافی برای اتمام مرحله برنامه ریزی

11.رها کردن مرحله اجرای برنامه و فرآیند ایجاد تغییر

12.بی توجهی به نتیجه برنامه استراتژیک

13.تناقض در مسیر فکری یا اولویت های حرفه ای با واحد های سازمانی مختلف

یک برنامه ریزی استراتژیک خوب باید . . .

1.مسائل عملکردی حساس را مورد توجه قرار دهد.

2.بین آنچه سازمان قادر است و آنچه دوست دارد انجام دهد توازنی

صحیح برقرار کند.

3.دوره زمانی کافی برای پر کردن شکاف عملکردی در نظر بگیرد.

4.دوراندیشانه باشد، موقعیت پایانی آینده را نشان دهد.

5.انعطاف پذیر باشد(پذیرای تغییرات باشد).

6.راهنمای تصمیم گیری در سطوح پایین تر(عملیاتی،تاکتیکی و فردی)

باشد.

نتیجه گیری

هرچند که برنامه ریزی استراتژیک دارای محدودیت ها و بعضی تنگناها

است، ولی کاربرد صحیح آن توسط مدیران متفکر می تواند نتایج مثبتی

به بار آورد. به عقیده آلفرد مارشال، اقتصاددان مشهور انگلیسی اگر

تمامی سرمایه ها و ابزار تکنیکی و مسائل موجود فنی در جهان به

یکباره دستخوش تباهی شود، ولی دانایی مدیران در رده استراتژیک باشد

در مدت کوتاهی جامعه پویا وشکوفا می گردد. بنابراین در راه اجرای

برنامه ریزی استراتژیک کاربرد آموزش های لازم در این زمینه برای

مدیران ضروری است. برنامه ریزی استراتژیک دیدگاه استراتژیک را

در سازمان تقویت می کند و سبب می شود که اعضا در محدوده زمان

حال باقی نمانند و به افق های دوردست توجه کنند. به کارگیری برنامه

ریزی استراتژیک سبب می شود که بینش مشترکی در بین اعضا و

سازمان به وجود آید.

در اجرای برنامه ریزی استراتژیک باید به فرهنگ سازمان و شرایط

فرهنگی محیط نیز توجه کافی مبذول داشت. به طور مثال، در جامعه ای

که تقدیر گرایی بینش غالب مردم است، استفاده از فرآیند برنامه ریزی

استراتژیک مشکلات و معضلاتی را برای جامعه و سازمان ها به وجود

می آورد. مدیریت برنامه ریزی استراتژیک را به عنوان یک وسیله

می بیند و نه یک هدف، بنابراین سازمان ها باید برنامه ریزی

استراتژیک را گامی در جهت رسیدن به اهداف خود تلقی کنند.

منابه نزد مدیر سایت محفوظ است

+ نوشته شده در  یکشنبه ۵ بهمن۱۳۹۳ساعت 22:38  توسط احمدرضا هدایتی دزفولی  | 

کشاورزی از یک روستای دورافتاده چندین کیلومتر را از بین برف‌های یخ زده با سختی طی می‌کند تا خود را به کلیسای روستای همسایه برساند تا در مراسم عبادت روز یکشنبه شرکت کند. وقتی به کلیسا می‌رسد به جز کشیش فرد دیگری به کلیسا نیامده بود.

کشیش می‌گوید: «فکر نکنم اجرای مراسم ارزش داشته باشد، بهتر نیست ما هم به خانه‌های گرم‌مان برویم و یک قهوه داغ بخوریم؟» و انتظار دارد که تنها شرکت‌کننده مراسم نیز با او هم‌نظر باشد.

کشاورز می‌گوید: «خب، من فقط یک کشاورز ساده هستم، اما وقتی به دام‌هایم علوفه می‌دهم، اگر فقط یکی از آنها جلو آمده باشد، مطمئناً گرسنه رهایش نمی‌کنم.»

کشیش که شرمنده شده بود، شروع به اجرای مراسم کرد؛ زنگ کلیسا را به صدا درآورد، سرودها و دعاهای مختلف را خواند و انواع موعظه و بیانات را گفت که دو ساعت طول کشید و در پایان اشاره کرد که صرفنظر از میزان نیاز، ما باید وظایف‌مان را انجام دهیم و به خاطر درسی که کشاورز به او داده بود از او تشکر کرد.

کشیش در حالی که با کشاورز از کلیسا خارج می‌شدند پرسید: «خوب بود؟»

کشاورز گفت: «خب، من فقط یک کشاورز ساده هستم، اما وقتی به دام‌هایم غذا می‌دهم، اگر فقط یکی از آنها جلو آمده باشد، مطمئناً آن را مجبور نمی‌کنم همه آنچه را که برای همه آورده‌ام، بخورد!»

+ نوشته شده در  یکشنبه ۱۴ دی۱۳۹۳ساعت 12:58  توسط احمدرضا هدایتی دزفولی  | 

مطالب قدیمی‌تر